Tag Archives: Igualdade

As cidades e o xénero

Estándar

Como di a escritora feminista Cristina Molina (1995): “Os principios da arquitectura non son neutrais ao xénero: o deseño do arquitectónico foi realizado fundamentalmente por varóns, atendendo ás necesidades dos varóns e os valores inherentes foron transmitidos polos varóns que dominan as escolas de arquitectura e escriben os libros de teoría arquitectónica”. Por iso compre revisar o xénero das cidades. Esta é a reflexión que nesta ocasión Lola Varela comparte a través do artigo publicado durante o mes de xullo en NÓS Diario.

                                         AS CIDADES E O XÉNERO

                                                                                      

De que xénero é a cidade? Cal é o xénero da arquitectura? Nomes femininos ambos, vistos desde sempre con ollos masculinos. A cidade, a arquitectura permanecen de xeito maioritario en mans dos homes, alleas case ao pulso real da vida. Cidades cheas de actitudes prepotentes e apresuradas, de irreflexión sobre o sentido práctico das cousas, de barreiras conscientes e inconscientes ante todo aquilo que significa acubillo, tolerancia, acollida. Cidades onde se ignora que o seu único fin é axudar a compartir a vida.

A arquitectura foi, até agora, asunto de homes. Porén, nalgúns aspectos senlleiros da mesma, como o seu uso, as mulleres participaron historicamente coa mesma intensidade que os varóns. Noutros aspectos, como o deseño ou a xestión, a súa participación é recente.

Nos aloxamentos máis primitivos, como chozas ou tendas, o papel feminino foi relevante no tecido ou trenzado dos materiais (palla, xuncos, ramas…) e no curtido de peles ou fiado da lá, e segue a selo aínda nos pobos nómades. Tamén teñen participado activamente en moitas labores complementarias da construción, como o carrexo e amoreamento de materiais (pedras, madeira, area, esterco e auga).

O mantemento dos espazos construídos, é unha función que desempeñan maioritariamente as mulleres nas sociedades desenvolvidas. Son elas quen os manteñen habitables (limpeza, ventilación, vixilancia, xestión ou pequenas reparacións).

Para entender as relacións entre urbanismo, arquitectura e xénero debemos ter en conta un concepto fundamental, o patriarcado. A escritora feminista Cristina Molina (1995) exprésao da seguinte maneira: “Os principios da arquitectura non son neutrais ao xénero: o deseño do arquitectónico foi realizado fundamentalmente por varóns, atendendo ás necesidades dos varóns e os valores inherentes foron transmitidos polos varóns que dominan as escolas de arquitectura e escriben os libros de teoría arquitectónica”.

O androcentrismo da arquitectura prexudica tamén a valoración, e polo tanto a calidade, dos espazos comúns e dos espazos da vida cotiá, a prol da gran obra pública e do edificio singular.

A reconversión espacial e social ten que pasar ineludiblemente pola disolución da división sexual do traballo, é dicir, as tarefas de reprodución e coidados teñen que estar presentes no espazo público. A socialista e revolucionaria rusa Alejandra Kollontai afirmaba a comezos do S XX que compría reorganizar a vida cotiá, sobre novas bases colectivas, nas que o traballo doméstico e a maternidade fosen socializados e asumidos pola comunidade.

Precisamos equipamentos e infraestruturas para unha nova vida cotiá que favorezan o desenvolvemento dunha vida comunitaria máis plena: escolas, garderías, comedores públicos, centros de día, etc. Equipamentos, na súa gran maioría, relacionados co traballo dos coidados.

La Carta Europea de las Mujeres en la Ciudad (1995) incide de xeito especial en  promover unha nova filosofía urbana. Daquela, a partir do deseño das cidades podemos contribuír a crear espazos seguros para toda a cidadanía pero sobre todo para as mulleres, a través de tres principios básicos como son: a visibilidade, a ruta clara e unha contorna multifuncional que garantan un control social informal en horarios de día e de noite.

Velaí uns exemplos a ter en conta: a edición en Catalunya de Dones treballant. Guía per al Reconeixement Urbà amb Perspectiva de Gènere (Casanovas et al., 2013) que pretende ser una ferramenta útil para lexitimar a participación pública na planificación urbana das mulleres; o proxecto MAGA. Mulleres Arquitectas Galegas (Carreira et al., 2011), que aborda o exercicio da arquitectura en Galicia desde unha perspectiva de xénero; o traballo de Mestrado presentado na Universidade Jaume I de Valencia de María Novas Arquitectura y género. Una reflexión teórica (2014), ou o interesante Diagnóstico do habitat e da convivencia igualitaria na cidade de Ourense (2019) de Silvia Pérez (Coord.), un modelo a seguir noutras cidades galegas se queremos conseguir un espazo urbano inclusivo, para todas e todos, construído desde a diferenza e non desde a igualdade.

Por se queredes lelo directamente na prensa premede no artigo As cidades e o xénero

“Niñas hoy mujeres mañana”, unha fermosa publicación de Vinka Jackson

Estándar

Con diferentes exemplos de nenas e mozas, que en varios lugares do planeta levaron adiante grandes e interesantes iniciativas, a psicóloga e escritora chilena (famosa polo seu libro Agua fresca en los espejos, onde desvela os abusos sexuais sufridos de nena e causados polo seu pai) Vinka Jackson amósanos a forza destas nenas e o futuro esperanzador que poden construir.

Remata esta publicación dándonos conta da Declaración das nenas ou The girl declaration que 508 rapazas de 14 países do mundo redactaron no ano 2013. Nela presentan ás persoas adultas os seus dereitos e necesidades para poder medrar dun xeito digno e libre, nun mundo máis xusto e igualitario.

Podedes aproveitar para practicar un pouco de inglés visionando un resume desta declaración no vídeo que vos presentamos.

Mulleres rifeñas. O feminismo avanza

Estándar

Porque non se pode xeralizar nin empregar tópicos sobre as mulleres, e menos aínda de países e culturas que descoñecemos bastante, Lola Varela publicou este artigo en NÓS Diario o 06/08/2021 que agora comparte neste blog.

A súa vida en Marrocos durante 6 anos, traballando como profesora de Lingua castelá e literatura e dirixindo o Instituto español Melchor de Jovellanos en Alhucemas, permitíulle un mellor coñecemento da sociedade e da situación das mulleres nese país, tan próximo e tan lonxano a nós, ás veces.

                                     AS MIÑAS AMIGAS RIFEÑAS

Debemos falar de “mulleres” e non de muller en Marrocos, como en calquera outro lugar. A muller non é unha categoría única e homoxénea, xa que fronte ao feito de ser muller e sufrir as consecuencias do patriarcado por selo, reaximos ou convivimos con esa situación de xeitos moi diferentes segundo os países, as circunstancias ou dependendo do tempo que nos tocou vivir.

Cando se fala da situación da muller en Marrocos, de que estamos a falar? Dunha muller submisa, tapada, chea de crianzas e relegada unicamente ao ámbito privado? Esta situación mudou bastante, aínda que menos do desexado, como acontece noutros países dos chamados “desenvolvidos”. Certas reformas lexislativas como a realizada en 2004 do Código da familia ou Mudawana, mais sobre todo o activismo e a loita de moitas mulleres ao longo do país organizadas en diversas asociacións feministas, na AMDH (Association Marocain des Droits Humains) ou dentro do partido de esquerdas, Vía Democrática, creado na clandestinidade en 1995 e legalizado “sui generis” no ano 2004, son algúns dos alicerces dos avances conseguidos.

Velaí, estas breves semblanzas rifeñas: S. é administrativa nun instituto de ensino secundario, nunca levou velo ou pano cubrindo a cabeza, viaxa soa dentro e fora do país cando é preciso, ten dúas fillas (unha delas estudando Medicina en España), non é crente e ten bastante ben organizado coa súa parella o asunto da corresponsabilidade das tarefas domésticas e os coidados. A., unha empregada de banca recén xubilada, divorciada do seu primeiro home marroquino, co que tivo varios fillos, e logo casada de novo cun español. Hoxe viúva, participa decote en actividades culturais e de lecer organizadas por colectivos ou asociacións con sede no Rif. Z., é unha das cabezas visibles do “Forum de Femmes au Rif”,  principal asociación de mulleres no territorio rifeño e ademais membro da dirección da AMDH no norte de Marrocos, arrisca a súa situación cada día, defendendo e apoiando ás persoas encarceradas por pertencer ao Hirak ou movemento popular que xurdiu no Rif no 2016, e ao mesmo tempo impulsa proxectos, coa axuda de Cooperación Internacional, para a creación de cooperativas de mulleres que pretenden acadar certa autonomía e independencia económica nas súas vidas. S., casada aos 16 anos para liberase do abafante control paterno, tivo tres fillos moi nova. Agora divorciada do seu home de nacionalidade marroquina, dirixe varios centros públicos dedicados á formación profesional de mulleres soas e sen recursos, para facilitarlles unha inserción no mundo laboral. Pouco convencional no seu xeito de vestir, colabora activamente en actividades culturais e deportivas que se desenvolven no Rif e coordina o funcionamento dunha biblioteca de recente creación na cidade de Al Hoceima. R.,farmacéutica e dona da súa farmacia, nunca casou nin quixo ter fillos, é unha muller moi independente persoal e economicamente que ten, mesmo, ao seu cargo a mantenza dalgún dos seus irmáns. Boa xogadora de tenis, deporte que practica nun club onde non acoden a penas outras mulleres. N., profesora de Lingua árabe, viste con xilaba e pano na cabeza, organiza excursións co seu alumnado e viaxa varios días con outros profesores, sen importarlle se son homes ou mulleres.Ten dúas fillas, a maior vive soa noutra cidade e traballa nun banco, mentres a pequena está a rematar Medicina en Tunicia.

A vida destas miñas amigas é unha pequena mostra desa teima constante e cotiá que as mulleres, alí onde esteamos, sabemos que debemos emprender para acadar igualdade de dereitos e as mesmas oportunidades que os homes, dentro dunha sociedade máis xusta e máis libre. Non poucas mulleres rifeñas (e marroquinas en xeral) acreditan nisto; daquela, nas últimas décadas o Movemento Feminista converteuse nunha das forzas máis dinámicas e transformadoras do Reino alaouita, onde desenvolve unha importante actividade tanto no mundo rural como no urbano, con propostas moi diversas e acaídas a cada zona e situación, sempre coa loita a prol dos dereitos humanos como obxectivo transversal.

                                                                                       Lola Varela

Pódese acceder á versión orixinal deste artigo aquí mesmo As miñas amigas rifeñas

Creadoras da Historia da Música

Estándar

En 2020 Sakira Ventura Quintana, flautista e musicóloga, elaborou o mapa interactivo “Creadoras de la Historia de la Música“, unha antoloxía cartográfica de compositoras repartidas por todo o mundo e enmarcadas dende o século IX ata o ano 2005.

A súa finalidade é visibilizar ás mulleres creadoras de música e poñer en valor a súa obra.

Entrando nesta ligazón de spotify pódese escoitar a música de máis de 450 cancións ao longo de 24 horas de duración. Consiste nunha recompilación por orde cronolóxica de obras de mulleres creadoras na Historia da Música. Segundo Sakira Ventura, non están todas as que deberían pero espera que algún día o estean.

O mapa interactivo para recuperar ás compositoras ignoradas na historia recompila os perfís e obras, por orde alfabética, de máis de 500 mulleres.”Hai miles que non aparecen nos libros, que non se tocan nos concertos“, expresa a autora desta iniciativa.
O proxecto abarca dende Kassia, compositora nada en Constantinopla en torno ao 810, ata a máis xoven, Alma Deutscher, nada en 2005, compositora, violinista e pianista, pasando por Alicia Morote, compositora, arreglista e orquestadora murciana.

Entre as galegas aporta datos de Pilar Castillo, pianista e compositora de principios do século XX, Eugenia Osterberger, que participou en diversas iniciativas de dignificación da cultura galega, e Sofía Oriana Infante que compuso a música da película “Elisa e Marcela“.

Sexismo e roupa deportiva

Estándar

Estes xogos olímpicos tiveron moitos aspectos importantes para reflexionar ademais das marcas e medallas.

Un deses aspectos foi que as desportistas quixeron poñer de manifesto e visibilizar as diferenzas nos vestiarios deportivos que deben usar.

As roupas deportivas masculinas e femininas son totalmente diferentes. Nalgúns casos as prendas femininas son incómodas e inadecuadas para a práctica do deporte.

No caso do voleibol, balón volea, por exemplo, mesmo se indicaban as medidas da parte inferior do traxe deportivo feminino (non así do masculino). Poderíanse enumerar outras especialidades deportivas: atletismo, ximnasia,…

EL INTOLERABLE SEXISMO EN LA ROPA DEPORTIVA - Digital Faro Canarias
Santo Domingo Corre - Santo Domingo Corre
Estados Unidos pierde a Simone Biles junto a su reinado en Gimnasia - AS.com

Poderiamos traballar co alumnado as imaxes que aparecen nos medios, reparar nas roupas e comparar as das mulleres e as dos homes da mesma especialidade. Tirar conclusións.

Podería ser interesante a lectura deste artigo.

Hipersexualización

Estándar

Levamos anos asistindo á hipersexualización .

A hipersexualización afecta a nenas e a nenos e ten varias fontes, as principais son: a publicidade e as empresas de roupa e complementos.

  • A publicidade amosa acotío á infancia con poses de persoas adultas, sobre todo as nenas.
  • As empresas de moda, realizan, promocionan e venden roupas e complementos non adecuados para nenas e nenos.

Xa en 2011 o advertía o Informe Bailey. A infancia está cada vez máis erotizada.

As nenas son as principais vítimas, aparecen adoptando roles e condutas estereotipadas .

Podemos reflexionar sobre o tema e ampliar datos premendo nos números que ofertamos a continuación: 1, 2, 3.

As outras “Fumiko”. Mulleres escurecidas

Estándar
Tiempo Reflejado

Recentemente ven de producirse a sentenza da demanda de Fumiko Negishi contra o graffiteiro licenciado en Belas Artes Antonio de Felipe. A Audiencia Nacional de Madrid recoñeceu por fin a coautoría de Fumiko en máis de 200 obras asinadas por el.

Mais Fumiko non é a primeira nin será a última muller que sofre o machismo, que ten que soportar que os homes se apropien das súas obras. Así podemos lembrar a varias mulleres cuxas producións foron atribuidas a homes, xa sexan pais, maridos, irmáns ou outros que simulaban o seu inxenio a través das obras das súas esposas, fillas, irmás, amantes ou mulleres.

Entre elas salientar estas artistas:

Lemon butterflyfish spotted

Margaret Keane: a pintora dos “Ollos Grandes

Camille Claudel: a escultora “musa” de Rodin

Sofonisba Anguissola: retrata ao seu maestro pintándoa

María Lejárraga: a escritora “na sombra

Alice Guy: a primeira directora de ficción

Zelda Fitzgerald: a escritora que “colaborou” co seu home

Gerda Taro: a fotógrafa que asinaba como Robert Capa

Gabrielle Munter:fagocitada” por Kandinsky

E estas científicas:

Ada Lovelace, “nai da primeira” computadora, Rosalyn Franklin que fotografiou o ADN, Marthe Gautier, codescubridora da trisomía 21, ou Esther Lederberg “a xenia do laboratorio

Outras moitas mulleres ao longo da historia non foron suplantadas por homes pero si tiveron que publicar con pseudónimos masculinos para non ver a súa obra censurada ou non recibir un trato inxusto pola sociedade, e todo por ser muller…  Así as irrmás Brontë, Cecilia Bölh de Faber (Fernán Caballero), Mary Ann Evans (George Eliot) o Violet Paget (Vernon Lee). Outras foron silenciadas ou infravaloradas durante moito tempo como Mary Shelley, autora de Frankenstein, Zenobia Camprubí, a traductora das obras de Rabindranath Tagore, Natalia Sedova, escritora y revolucionaria rusa, segunda esposa de Leon Trostki ou manipuladas como é o caso de Rosalía de Castro e a falsa imaxe que dela difundiu interesadamente durante moito tempo o seu home Manuel Murguía.

Debuxos animados, si ou non??

Estándar

Deixar ver ou non debuxos animados a nenas e nenos é unha decisión familiar que, en ocasións, pode resultar difícil de tomar. Independentemente dos títulos a escoller, o uso de pantallas por parte das crianzas debería facerse seguindo unha serie de recomendacións básicas. As persoas expertas consultadas neste artigo El Diario.es concordan en ter en conta estas líneas xerais:

  • Elixir ben os contidos, que sexan axeitados para as diferentes idades
  • Limitar os tempos de uso –a poder ser de maneira pactada–
  • Supervisar o que os nenos e nenas ven, aínda mellor sentarse a velo conxuntamente e compartir as experiencias. 

Algúns debuxos animados rachan cos estereotipos e educan mentras entreteñen. Títulos como Bing, Hilda, Bluey, Daniel Tigre, Motown Magic ou DinoTren van máis aló da diversión e buscan transmitir valores entre o público infantil.

Activa, aventureira, valente e non viste de rosa – Ver en Netflix
Centrada na intelixencia emocional – Ver en Clan

Comando Igualdade, unha iniciativa necesaria

Estándar

Dedicado á coeducadora, feminista e profesora de Filosofía, Chis Oliveira publicouse estes pasados días en NÓS Diario un novo artigo de Lola Varela onde se da a coñecer unha iniciativa moi necesaria para a mocidade, que nace en Vigo pero que debería espallarse por todo o territorio. Precisamos dun Comando Igualdade en cada instituto.

                                          COMANDO IGUALDADE

                                                                                                 Lola Varela

Nos últimos tempos asistimos, tristemente, a un aumento de máis dun 20% de delitos sexuais entre a mocidade e tamén arrepía que 7 de cada 10 adolescentes consuman pornografía de xeito habitual. O verdadeiro antídoto para reverter esta situación sería incluír nos currículos educativos unha Educación Sexual igualitaria, sen estereotipos, inclusiva, non moralista e de calidade, así como avanzar na creación de verdadeiros centros coeducativos. Eis unha alternativa que arestora non se albisca agás en casos illados, alentados con moito esforzo e voluntarismo por parte do profesorado, maiormente, mais tamén con exemplos de participación entusiasta da rapazada tal que a experiencia do Comando Igualdade.

O Comando Igualdade é un fato de mozas e mozos, alumnado de ESO e Bacharelato do IES Alexandre Bóveda de Vigo e tamén alumnado de estudos superiores, xa que rematada a súa etapa no Instituto continúan vinculados ao colectivo. O discurso, a sólida formación e o compromiso coa igualdade de mulleres e homes da profesora de Filosofía dese centro, Chis Oliveira, fixérona merecedora dun Premio Irene, concedido polo Ministerio de Educación en 2009 á súa traxectoria ao impartir un valente e innovador programa de Educación Sexual ao seu alumnado durante 25 anos. Conceptos como sexo, xénero, feminismo, patriarcado, diversidade sexual ou micromachismos viñan sendo tratados con normalidade na formación que Chis impartía nas súas aulas. O salto chegou co Proxecto Bata, unha moi sonada intervención integral e multidisciplinar realizada no referido IES, para visualizar a importancia dos coidados e para intentar que o cotiá, privado ou doméstico, maioritariamente feminino, mudase en algo público e colectivo. Todo este traballo foi recoñecido cun novo Premio Irene en 2010 e aquí comezou a andaina do Comando Igualdade. Conscientes do poder revolucionario da mocidade, procuran a través dunha deconstrución persoal contribuír a unha transformación social necesaria e urxente, capaz de superar o machismo, repensar a sexualidade e construír unhas relacións máis libres nunha sociedade máis xusta.

O Comando centra a súa actividade en dúas liñas: a formación e a acción. Unha formación entre iguais onde as persoas adultas (profesorado ou persoal experto) só teñen un papel coordinador e onde existe o compromiso de se instruír e investigar persoalmente, para despois compartilo nas reunións e debates en grupo. Estas xuntanzas realízanse fora do horario lectivo, nun ambiente de empatía, escoita mutua, rexeitamento das xerarquías e moito respecto entre elas e eles, creando deste xeito un espazo seguro, aberto e diverso. Para intervir e actuar, comezaron levando o debate a outras aulas do seu centro, pero axiña foi demandada a súa presenza noutros institutos de toda Galiza (Caldas de Reis, Bueu, Beade, Santiago, entre outros), o cal permitiu deixar a semente de novos Comandos Igualdade. Ademais, tamén colaboraron con asociacións e colectivos diversos como As Bandidas, @klandestinas, Faraxa ou Nós Mesmas; en programas pola igualdade ou contra a violencia de xénero dos concellos de Vigo e Santiago e, mesmo, o Comando foi invitado polo Proxecto Skolae (2019), ambiciosa proposta coeducativa do goberno de Navarra, para se dar a coñecer e incentivar a creación de grupos semellantes nesa comunidade.

Coa bagaxe de case 10 anos de existencia e diante do dano que está a facer esta pandemia no rol das mulleres no seo das familias, na reiteración dos estereotipos e no aumento da violencia de xénero, o Comando Igualdade está a piques de editar un libro onde relata a súa orixe, funcionamento e formación, recollendo as demandas de total actualidade de amplos sectores da poboación, para que a modo de guía axude a formar novos Comandos Igualdade por acá e por acolá. Escrito por Chis Oliveira e Priscila Tamara Retamozo, ex-alumna de Chis e hoxe outra das coordinadoras do Comando, preséntase como un diálogo interxeracional entre ambas que permite o autocoñecemento e a creación dun pensamento crítico.

O Comando Igualdade, un referente ineludible da revolta feminista que comezou nas aulas.

Pódese acceder á versión orixinal do artigo aquí mesmo Comando Igualdade

“Olladas disidentes” no CIFP A Xunqueira

Estándar
Eu son quen mira. Somos nós quen miramos e somos nós quen queremos abrazar a diversidade

O alumnado e profesorado do Ciclo Superior de Promoción de Igualdade de Xénero e o curso Promoción efectiva entre mulleres e homes do CIFP A Xunqueira presentaron o proxecto “Olladas Disidentes“.

O obxectivo desta exposición fotográfica é “observar máis alá do que se mira”. A través de fotomontaxes creadas e deseñadas de maneira cooperativa, pretende revelar “unha realidade que non nos representa, unha realidade estereotipada”, a fin de rachar con eses tips de xénero.

“A exposición amosa corpos non normativos para ver a reacción da xente e dá a volta aos roles convencionais”.

As imaxes desta mostra estarán expostas no patio exterior do centro ata finais de curso.

Para saber máis pódese premer nas seguintes ligazóns:

CIFP A Xunqueira, Diario de Pontevedra, Pontevedra Viva, Tentatoura e Twitter.