Tag Archives: Literatura

Luz Morales, a tradutora de “Peter Pan”

Estándar

En 1925 a periodista galega Luz Morales Godoy (A Coruña 1889-Barcelona 1980), foi contratada pola Paramount para traducir ao castelá a obra teatral “Peter Pan”.

Destacou por ser a primeira muller española (galega) en dirixir un periódico, La Vanguardia, durante a guerra civi española, aínda que tamén xa era a directora da revista “El hogar y la moda” (precursora de “Lecturas“) .

Pero os seus propios escritos tiña que asinalos baixo un seudónimo masculino, entre eles o do personaxe galdosiano Felipe Centeno, elixido para a súa sección semanal “Vida cinematográfica” en La Vanguardia. “Centeno” chamou a atención do xerente de Paramount Pictures en España, que quedou moi sorprendido cando, na reunión na redacción de La Vanguardia advertiu que “Centeno” era unha muller. A productora contratou a Morales como asesora literaria da compañía de todas formas. Coa chegada do cine sonoro, Luz Morales será tamén a encargada de adaptar os diálogos ao castelá.

Paralelamente ao seu labor periodístico, María Luz cultivou a literatura infantil, e as súas adaptacións das “Obras maestras al alcance de los niños” (Homero, Dante, Shakespeare, Goethe, Cervantes, Lope de Vega  ), publicadas pola editorial Araluce, que ela dirixía, foron declaradas por real orde de utilidade pública. Algunhas das súas obras pedagóxicas convertíronse en libros de texto en países hispanoamericanos.

Pódese descargar un pdf de actividades e a UD sobre Luz Morales realizado pola Axenda da Cultura Galega no apartado “Aprende coas mulleres galegas“, nesta ligazón Luz Morales

Pódese completar a información en El Español.

Contos de científicas esquecidas

Estándar

Hoxe remata a exposición “Científicas olvidadas jamás contadas“, inaugurada o 23 de abril na “Casa de las Ciencias” de Logroño, que pretendía visibilizar, a través de trece contos populares, as aportacións de sete científicas e seis inventoras para modificar estereotipos. A comisaria da mostra foi Rosana Largo.

A exposición está divida en tres apartados:

Científicas:

“Alicia en el País de las Maravillas” relacionado con Hipatia de Alexandría.

“Pulgarcita” coa entomóloga María Sibylla.

“Ricitos de oro” coa astrofísica Henrietta Swan.

“Caperucita roja” está vinculado á física Marie Curie.

“La princesa y el guisante” á xenetista Ruth Sager.

“Blancanieves” á bióloga molecular María Blasco.

Inventoras:

“La sirenita” conectado co telescopio submarino de Sarah Mather.

“Cenicienta” co lavalouzas de Josephine Cochrane.

“La bella y la bestia” coa tecnoloxía alimentaria e o sistema de envasado ao vacío de Amanda Jones.

“La casita de chocolate”, que se relaciona coas cookies de Ruth Wakefield.

“El mago de Oz”, co GPS de Hedy Lamarr.

“La lechera”, coa máquina transportadora de leite de Fermina Orduña.

Calculadoras de estrelas:

“El principito”: fai referencia ao protagonismo das mulleres astrónomas do século XIX, que son coñecidas como “Computadoras de Harvard“.

Máis información en:

20 minutos

Diario.es

El balcón de Mateo

Fotos

Vídeo

Xela Arias e as Letras Galegas

Estándar

Este ano 2021, tan especial, a Real Academia Galega RAG decidíu homenaxear a unha escritora tamén moi especial, Xela Arias, no 17de maio Día das Letras Galegas.

Innovadora, rebelde e inconformista. Activista pola paz, gran defensora da lingua galega, ecoloxista e feminista. Xela Arias foi sen dúbida unha muller comprometida coa sociedade de seu tempo;e como nos di Tareixa Casal, Profesora do CIFP Carlos Oroza de Pontevedra e autora desta presentación. Aquí tedes un material sinxelo e atracttivo para achegar a figura de Xela Arias ao noso alumnado

Pódese descargar aquí esta presentación.

E se queredes afondar máis no coñecemento da súa vida e da súa obra, vos recomendamos estos vídeos editados pola Real Academia Galega, nos que en 6 capítulos, e baixo o título de A palabra esgazada, se realiza un bo achegamento a Xela Arias. Premendo no título accededes a eles.

Tamén como agasallo do Consello da Cultura Galega para este Día das Letras Galegas vos achegamos unha interesante publicación desta autora ¡Non te amola!, cun estudo ben feito por Ana Iglesias e cunhas atractivas ilustracións de Bea Gregores.

Podedes descargar aquí esta publicación.

Engadimos a esta escolma de materiais sobre Xela Arias estas ilustracións tan vistosas e xuxerentes de imaxes da escritora con algúns dos seus versos, da man agarimosa e moi creativa de Terteres, que agacha o nome doutra boa compañeira, Mónica Fernández.

Podedes descargar estas ilustracións premendo no nome da autora Terteres

Vos propoñemos tamén a lectura deste poema escrito por Nones Araujo en versos acrósticos e dedicado a Xela Arias.

E para rematar anotamos a continuación o enlace para visionar un vídeo homenaxe á poeta Xela Arias no 60 aniversario do seu nacemento en Sarria. Román Raña, Oriana Méndez, Antonio G Teijeiro, Xina Vega, Marta Dacosta, Silvia Penas, Fran Alonso, Lara do Ar, Iolanda Zúñiga e Marcos de la Fuente len poemas de Xela. María Xosé Queizán lembra unhas pinceladas sobre Xela e recita o poema que lle dedicou. As imaxes son de Xulio Gil, do libro de foto-poemas Tigres coma cabalos. Editado polo Ateneo Atlántico de Vigo.

Vídeo Xela Arias

Concluimos coa música de A banda da loba “con M de muller” que dedica unha canción a un dos poemas do último e rompedor libro de Xela Arias Intempériome.

María soliña, a canguesa acusada de bruxería e torturada pola Inquisición

Estándar

O próximo 8 de maio estréase no Auditorio de Cangas a primeira ópera-folk galega que narra a historia de María Soliña, unha muller canguesa que, con 70 anos, foi acusada de ser bruxa e despoxada de todos os seus bens por parte dos poderes eclesiásticos no século XVII.

Baseada no texto A defensa da vila. María Soliña (2017) do dramaturgo Xose Manuel Pazos, antigo alcalde de Cangas recén finado, o compositor Nacho Mañá escribe esta ópera María soliña. Ópera nun acto.

O libreto desta ópera leva un interesantísimo limiar escrito pola doutora en Filosofía e feminista, Chis Oliveira, titulado O medo á muller sen medo, onde reflexiona sobre a rebeldía e a forza daquelas mulleres acusadas de bruxas por ser sabias e querer ser libres nun mundo onde o poder estaba nas mans dos homes e o control da sociedade baixo a Inquisición; pero tráenos tamén ao noso presente para lembrarnos que a “caza de bruxas” continúa cando as mulleres resultan molestas ou se opoñen aos poderes.

Aquí tedes reproducido este texto

Falar de María Soliña é falar de bruxas. María foi vítima dunha conspiración organizada pola Inquisición e os nobres para apropiarse dos seus bens e dos seus dereitos. O móbil foi arrebatarlle a súa riqueza, pero precisábase unha xustificación e topárona na bruxería. Baseáronse nos seus paseos nocturnos pola praia, onde o seu home e o seu irmán morreran loitando contra os turcos. O mar levara os corpos e María rezaba no areal para que o mar devolvese os cadáveres e poder darlles sepultura. Aproveitáronse da superstición creada pola propia igrexa católica de que as saídas nocturnas das mulleres só podían estar motivadas polas relacións co diaño para danzar e ter actos sexuais con el.

María, con setenta anos, foi capturada e torturada en Santiago, xunto a outras oito mulleres. Non a queimaron, pero foi condenada a levar por seis meses o “sambenito”, o hábito de penitente que a marcaba como bruxa proscrita. E xa non sabemos máis dela, pero mantívose na memoria colectiva, converténdose no símbolo do sufrimento do pobo de Cangas, aínda que cunha imaxe deformada como bruxa ou tola.

No imaxinario colectivo creado polo patriarcado, as bruxas son mulleres sen esposo, cheas de maldade, feas e vellas. Os seus poderes máxicos proceden do diaño e son para facer o mal. Aínda hoxe na linguaxe común chamarlle bruxa a unha muller é un insulto cargado de desprezo porque é sinónimo de arteira e amargada.

Basta remexer un pouco na historia para decatármonos de que a máis intensa persecución e queima de bruxas en Europa non foi na Idade Media, senón que tivo lugar nos séculos XVI e XVII. Nese tempo multiplicáronse os procesos, as condenas e as fogueiras. Implantouse unha política de control social que empregaba o terror, alentando a delación das sospeitosas por parte da veciñanza que constituía unha rede de espionaxe. A violencia institucionalizada contra as mulleres tiña un carácter exemplarizante: “Matar algunhas para asustar a todas.”

Houbo centos de miles de mulleres torturadas e queimadas vivas nas prazas públicas. Foi o maior feminicidio na historia da humanidade. Sorprendentemente, con moi pouco interese para os historiadores. Tanta violencia non foi unicamente individual, foi sistémica e estrutural.

Silvia Federici afirma que ten que ver co paso do feudalismo ao modelo capitalista mercantil. Empregaron a violencia para adestralas en soportar a presión sobre os seus corpos e para que fixeran o traballo de balde sen protestar. As vítimas foron mulleres soas, que tiñan coñecemento da medicina tradicional, solteiras ou viúvas, mulleres sabias que non estaban ao servizo de ningún home. Estas mulleres non resultaban útiles ao novo sistema que se albiscaba, e, por riba, daban mal exemplo e resultaban subversivas para a nova orde social. A ignorancia presidía a vida cotiá; e daquela, a maxia, a bruxería e todo o sobrenatural, que non controlaba a relixión, era considerado unha ameaza para o poder.

O sistema capitalista, precisaba ir domesticando aos homes para que se sometesen ao traballo nas fábricas e paralelamente deberíase someter ás mulleres para que os obedecesen e fixesen todo o traballo nas casas. As transgresoras foron vítimas de “cacerías de bruxas”. A mensaxe inculcaba nos homes o medo ao poder das mulleres, afondando na división entre os sexos.

Hoxe dende o feminismo sabemos que as bruxas foron mulleres con “poderes” froito da súa intelixencia e coñecementos. Mulleres non domesticadas, sabias e independentes, parteiras, curandeiras e, nalgúns casos, visionarias ou  xamanas. Mulleres valentes que transmitían os seus saberes de xeración en xeración

Non so neses afastados tempos, tamén agora temos diante unha caza de bruxas neste mundo globalizado. É un fenómeno moi pouco coñecido; na India, Brasil, Bolivia e en moitos países de África como no Congo, Zambia, Nixeria, Quenia, Gana…hai mulleres que chaman bruxas. Retéñenas e mátanas por seren as que teñen o poder no mundo agrario, porque estorban cando hai interese polos territorios para apropiarse dos recursos.

A persecución tamén a vemos hoxe nas redes sociais, onde moitas mulleres son atacadas por ter un pensamento propio en contra da orde establecida; a caza de bruxas “moderna” está nas rúas cada noite para castigar as que se atreven a transitar soas. Está nos postos de traballo, onde segue habendo acoso e precariedade. Seguimos vivindo nun mundo desigual, un mundo inxusto e as que alzan a voz quedan marcadas.

Os tempos están cambiando e o feminismo medra con máis forza que nunca. Hoxe son moitas as mulleres que teñen confianza en si mesmas, que son quen de saír adiante soas, facendo o que queren a pesar de ir contra corrente. Lembramos con respecto e agarimo a todas as mulleres valentes, as bruxas de onte, de hoxe e de sempre. 

Porque a bruxa é unha icona feminista, un símbolo da liberación. Sempre estivo ligada ao subversivo que non se prega ás normas convencionais. Bruxas podemos ser todas, porque nosoutras somos as netas daquelas que queimaron e das que non puideron queimar“.

Nestes enlaces podedes ter máis información desta obra e do seu contexto.

https://www.nosdiario.gal/articulo/cultura/vida-maria-solina-nunha-opera-folck/20210415160823119591.html

https://www.publico.es/culturas/opera-maria-solina-torturada-inquisicion-brujeria.html

Amanda Black, una herencia peligrosa. Un libro para coeducar

Estándar

Trátase dun libro de aventuras cunha protagonista feminina, de Juan Gómez-Jurado e Bárbara Montes.

Juan Gómez-Jurado (Madrid, 1977) é xornalista e autor de varias novelas de gran éxito, traducidas a coarenta linguas. 

Bárbara Montes é psicóloga infantil e lectora empedernida.

Esta colección de aventuras repletas de misterio, acción trepidante e cun ritmo frenético, está pensada para nenas e nenos a partir de nove anos.

Este primeiro libro, Una herencia peligrosa, inicia unha trama na que a súa protagonista, Amanda Black, terá que arriscarse a coñecer cousas do seu pasado para poder enfrentar un futuro do máis incerto. Orfa dende que ten poucos meses de vida e cunha vida que dista moito de ser cómoda, recibirá unha carta que lle abrirá a porta da Mansión Black e axiña darase conta de que non só será unha casa…

Despois desta primeira entrega, haberá outras dúas nos meses de xuño e novembro, Amanda Black 2, el amuleto perdido e ….

Ser muller e non ser nai

Estándar

“Ser muller non leva de seu ser nai e non deberíamos ter que dar explicacións decontino ou sacralizar o que tan só é unha escolla de vida”, con estas palabras remata este novo artigo de Lola Varela, publicado en NÓS diario o 17/02/2021 onde nos convida a reflexionar sobre a simboloxía e o significado que leva aparellada a maternidade para as mulleres.

                                       SER MULLER E NON SER NAI

                                                               

Tres Mujeres é un poema a tres voces que a famosa escritora estadounidense Sylvia Plath, lería en 1962 na radio da BBC en Londres, meses antes do seu suicidio.

 Neste texto, tres personaxes femininos vanse alternando para contarlle ao mundo senllas perspectivas intensas e diversas acerca da súa relación coa maternidade. A primeira delas, reborda emoción e tenrura ante o nacemento do fillo e achégase ao “ideal materno”. A segunda, en troques, padece a causa da súa infertilidade, traducida en frustración por non poder cumprir o seu desexo e o da súa parella e, acaso tamén, coas expectativas da sociedade na que vive; paira, ademais, o medo a ser abandonada. A terceira muller, mentres, lamenta o seu embarazo e da a luz pese a que non quere ser nai; ela atópase nunha fonda contradición entre o que quere fronte ao que debe facer, entre o que se agarda que sinta e o que realmente sinte.

 Cantas mulleres estiveron, e pode que aínda moitas estean, acompañando esta terceira voz?. Lembro con preocupación e tristura a miña nai, preñada en doce ocasións. Unha gran muller que endexamais puido decidir se ter crianzas ou non, pola educación franquista da posguerra, pola presión da igrexa católica e, ao cabo, por estar casada con quen xamais respectou o único método anticonceptivo permitido daquela, o método Ogino, nin o emprego do preservativo, reservado para estar con “outras mulleres”.

Poucas obras da literatura universal albiscaron o tratamento do tema da maternidade coa honestidade, a dor e a sensibilidade coa que Plath foi quen de facelo. 

Uns anos antes e con esa obra icónica que é El Segundo Sexo (1949), Simone de Beauvoir abrira de par en par as portas ao debate do que significa ser nai, afirmando que a mirada patriarcal confina ás mulleres á súa corporeidade reflectida na maternidade. Engadía, así mesmo, que “a anatomía non pode marcar o destino das mulleres”, relegándonos ao ámbito doméstico, privado e invisible; e que non debería existir una máis valía en torno á maternidade, pois esta é una decisión de vida.

Se botamos una ollada ao pasado, enxergamos que a categoría de ser nai  dentro da cultura occidental é una construción socio-histórica, e que non é atemporal nin estática: en certas comunidades primitivas non se coñecía o orgullo da creación e o parto era considerado un accidente inútil e inoportuno; cando as sociedades humanas deixaron de ser nómades e xurde a división sexual do traballo, a maternidade convértese na característica fundamental das mulleres, a esterilidade era motivo de deshonra e as mulleres sen fillos ou fillas perdían o seu valor na sociedade. Coa revolución industrial aparece un novo rol para as mulleres dentro das fábricas, pero sen abandonar as súas labores domésticas e o coidado das criaturas. Xa no século XX, a aparición da píldora anticonceptiva (1956) representou unha grande transformación na sexualidade das mulleres ao separar reprodución e pracer; asemade, permitiu planificar a maternidade ou elixir ser nais ou non, como una decisión libre, autónoma e consciente, ao marxe de requirimentos sociais e culturais.

 A segunda onda do feminismo dos anos 60 e 70, ao calor dos movementos sociais e políticos da época, levantouse, como era necesario, contra a “santísima maternidade”, conseguindo avances importantísimos en materia de contracepción e do dereito ao aborto. Porén, esta rebelión acabou negando o feito mesmo de ser nai, e mesmo nalgúns ámbitos caeu nun certo discurso antirreprodutivo.

Coa obra de Adrienne Rich,  Nacida de mujer (1978), o feminismo comezou a reconciliarse coa maternidade. Non se trataba de rexeitar a maternidade “per se”, senon no senso establecido polo patriarcado, rematar coa “ institución maternal”, xeradora de sometemento, e defender o corpo da muller, o noso físico, a nosa bioloxía, “como un recurso, non como un destino”. Xurde entón un reencontro coa maternidade que, sen embargo, non debería levarnos a sacralizala de novo.

Ser muller non leva de seu ser nai e non deberíamos ter que dar explicacións decontino ou sacralizar o que tan só é unha escolla de vida.

Podedes ver este artigo directamente en NÓS Diario no seguinte enlace https://www.nosdiario.gal/opinion/lola-varela/ser-muller-non-ser-nai/20210216162614115949.html

Día de Rosalía de Castro, 24 de febreiro. Outras Rosalías

Estándar

Entre as diversas facianas que podemos atopar en Rosalía de Castro (1837-1885), a muller de actitudes pouco convencionais, a comprometida coa lígua e a cultura galega, a de ideoloxía progresista socialmente, imos salientar a de feminista que denuncia a situación de dependencia das mulleres. En obras como Lieders, Las literatas. Carta a Eduarda ou no limiar de La hija del mar Rosalía deixounos todo un alegato feminista moi avanzado para a súa época.

Estes e outros textos semellantes aparecen na fermosa publicación Escritos feministas que editou a Casa de Rosalía en 2019.

Para ter máis información das actividades e publicacións vencelladas a Rosalía, aquí tedes o enlace da Fundación Casa de Rosalía https://rosalia.gal/a-casa/a-casa-museo/

“Porque todavía no les es permitido a las mujeres escribir lo que sienten y lo que saben”.

(Limiar de La hija del mar. 1859)

No seguinte artigo de Lola Varela, publicado no Diario de Pontevedra, hoxe 24 de febreiro, 184 anos despois do seu nacemento, tedes esta reflexión sobre as outras Rosalías tantos anos silenciadas.

Aquí podedes descargar e ler este artigo con máis comodidade.

DÍA DAS ESCRITORAS E ROSALÍA DE CASTRO

Estándar

Celebrouse estes días por vez primeira o Día das Escritoras en Melilla. Data para conmemorar o 15 de outubro, establecida hai dous anos. O Servicio de Publicaciones de la Ciudad Autónoma de Melilla SPCAM editou unha xoia literaria e un fermosísimo traballo, grazas á decisión da Consejera de Educación,Cultura, Festejos e Igualdad Elena Fernández Treviño.

Lola Varela quixo dar a coñecer fora de Galicia a outra Rosalía diferente á submisa e doente de Murguía ou Carballo Calero e escribe da Rosalía feminista e transgresora da que nos falan Francisco Rodríguez, Helena Miguélez ou Anxo Angueira.

Recolle esta publicación breves semblanzas de 15 escritoras internacionais e representativas, entre as que figuran Rosalía de Castro, Fatima Mernissi, Carmen Conde, Gabriela Mistral, Sylvia Plath ou Mercé Rodoreda.

Podedes descargar a semblanza de Rosalía, a foto e un PDF da publicación.

MAFALDA

Estándar

O día 30 de setembro de 2020 deixábanos Quino, Joaquín Salvador Lavado, o creador dese gran personaxe que é Mafalda.

Fillo de emigrantes andaluces na Arxentina, casado cunha gran muller, colaboradora e compañeira, Alicia Colombo, dou vida a Mafalda no ano 1962 para un anuncio publicitario que non chegou a realizarse e Mafalda quedou libre para ser retomada por Quino a partir de 1964 e poder ser esa voz crítica e solidaria que nos acompañou durante tantos anos e que agora queremos compartir neste blog con todas as persoas que desexen gozar coñecendo ou lembrando a esta rapaza tan especial e aos seus amigos Manolito, Miguelito, Guille, Felipe ou Susanita.

17 de maio: mulleres nas letras galegas

Estándar

Sin título

NUN DÍA COMA HOXE TEMOS QUE LEMBRAR A:

Rosalía de Castro (1963)
Francisca Herrera Garrido (1987)
María Maríño (2007)
María Victoria Moreno (2018)

Catro homenaxeadas no día das letras galegas. Moitas outras son merecentes desta homenaxe pola súa loita e defensa da lingua.