Tag Archives: Lola Varela

E posible un feminismo islámico?

Estándar

Tomando como referencia o último libro do profesor e escritor Waleed Saleh Feminismo e islam. Una ecuación imposible, Lola Varela reflexiona no seguinte artigo publicado en NÓS Diario o 13/10/2022 sobre a dificultade de conciliar as relixións monoteistas, como é o caso, cos dereitos das mulleres.

Fronte a posicións que defenden un femisimo islámico como o da escritora Fatima Mernissi, outras persoas como Waleed Saleh defenden que non é posible acadar a igualdade de homes e mulleres, quer en dereitos quer en oprtunidades, dentro do Islam.

É posible un feminismo islámico?

                                                                                  LolaVarela

Os países de maioría musulmá constitúen a Organización para a Cooperación Islámica, son 57 e teñen a súa propia Declaración dos Dereitos Humanos no Islam (1990), xa que non aceptan a Declaración Universal dos Dereitos Humanos, redactada por Nacións Unidas en 1948. Na primeira cláusula sinala que toda a humanidade somos servos de Deus, excluíndo deste xeito ás persoas non crentes e, como considera a Sharia ou Lei islámica como fonte principal, con respecto á situación da muller atopamos unha diminución de dereitos, a prol da superioridade dos varóns: o home é o cabeza de familia, responsable da economía; pode ter ata catro esposas, ás que pode repudiar ou divorciarse delas en calquera intre, quedando coa tutela dos fillos ao cumprir os dous anos e das fillas, aos sete; eles herdan o dobre que as mulleres e o seu testemuño ten dupla validez que o delas….Uns países aplican estas normas máis que outros; entre os que introduciron algúns avances está Túnez, onde se permite o aborto antes de que o feto teña 24 semanas, sen necesidade de xustificar a decisión, ou Marrocos coas reformas realizadas na “Mudawana” ou Código de familia (2004), que recoñece a corresponsabilidade na familia, o dereito da muller á tutela das crianzas ou a idade de 18 anos para contraer matrimonio.

Do estudo dos textos do Corán e da Sunna (os “hadices” ou ensinanzas do Profeta Mahoma), o escritor Whaleed Saleh pretende demostrar na súa última obra que feminismo e islam están en planos distintos e son incompatibles, pois considera que aquel ven sendo unha fe, unha crenza, mentres que o feminismo é un movemento civil laico e emancipador das mulleres. Así, en Feminismo e islam. Una ecuación imposible (2022), Saleh impugna o denominado feminismo islámico, pon de manifesto o xeito en que a influencia do Corán nas leis dificulta a construción de sociedades igualitarias, revela a misoxinia dalgunhas “fetuas” (ditames legais) e advirte dos perigos que carrexa o relativismo cultural.

Orixinario de Iraq, Saleh (1951) é doutor en Estudios Árabes e Islámicos e grande coñecedor do islam político. Docente no seu país ata o ano 1978, en que por razóns políticas tivo que se exiliar, exerceu logo en Marrocos e desde 1984 traballa na Universidad Autónoma e reside en Madrid. Entre os seus libros, compre salientar Librepensamiento e Islam (2016), onde defende separar a relixión da creación literaria e artística.

En Europa non atopamos moitos homes feministas como Saleh, pero no mundo árabe-musulmán houbo e hainos que denuncian as condiciónsde vida das mulleres, as leis discriminatorias  e o menoscabo dos seus dereitos, malia ser considerados quintacolumnistas, apóstatas ou renegados: desde o exipcio QasimAmin, que no 1899 escribíu La liberación de la mujer egipcia, ao iraquí Al Zahawi e o tunesino Tahar Haddad, entre outros.    

Desde a revolución islámica de Irán (1979) e a chegada ao poder dos Hermanos Musulmanes en Exipto, todo comezou a mudar e a vestimenta da muller é un indicador relevante da perda dos seus dereitos. Antes de  1979, as mulleres de países árabes e musulmáns xuntaban as súas reclamacións coas mulleres de todo o mundo, fora do marco da fe, como as libanesas Hind Nawfa e Anissa Najjar ou a palestina May Ziade. Esta tendencia continuou con activistas como Nawal Saadawi en Exipto e Wassyla Tamzali en Alxeria e na actualidade coas escritoras Najat el Hachmi, Mimunt Hamido ou Zoubida Boughaba.

O termo “Feminismo islámico” foi empregado por vez primeira nos anos 90 por parte dalgunhas investigadoras iranianas na revista Zanan (Mujeres) de Teherán. Segundo algúns analistas, este movemento xurde por varias razóns: a escolarización feminina e o desenvolvemento cultural en moitos países musulmáns, o medre das correntes islamistas, o desexo de marxinar a grupos radicais como Al Qaeda ou os talibáns e a intención dalgúns gobernos de sumarse na aparencia á modernidade. Xustifican a súa existencia no nome da interculturalidade, da pluralidade, do relativismo cultural e apoian a idea de que as costumes e as tradicións hai que respectalas. Ata onde?

Se queredes ler o artigo na versión orixinal no xornal preme aquí É posible un feminismo islámico?

                                         

Auditoría e xénero

Estándar

As discriminacións cara ás mulleres están presenten en todos os ámbitos. Velaí o seguinte artigo de Lola Varela , publicado en NÓS Diario estes días, sobre as mulleres auditoras, baseado na tese de doutoramento da pontevedresa Susana Escaloni. Mentres non exista unha verdadeira educación para a igualdade seguiremos reivindicando os mesmos dereitos e oportunidades para toda a sociedade.

AUDITORÍA E XÉNERO

                                                                                     Lola Varela

Coñecín hai uns días unha interesante e moi documentada tese de doutoramento, realizada na Escola Internacional de Doutoramento da Universidade de Vigo, titulada Análisis de la actividad auditora con perspectiva de género.A súa autora Susana Escaloni leuna no mes de xuño na Casa das Campás en Pontevedra, obtendo a máxima cualificación.

É unha investigación do sector da auditoría con perspectiva de xénero cun dobre obxectivo, analizar e visibilizar a situación laboral da muller neste ámbito en España, así como analizar a incidencia do sexo na determinación dos honorarios de auditoría e na persistencia dunha situación laboral desigual na que o problema principal céntrase na progresión ou carreira profesional das mulleres auditoras. O estudo realizouse sobre una mostra de 3.217 observacións correspondentes a sociedades non cotizadas españolas durante o período 2008 – 2015.

Unha maior presenza de mulleres auditoras nunha profesión tradicionalmente “masculina”, como é a auditoría, é un indicador do grao de avance en materia de igualdade nos países desenvolvidos, mais, ao tempo, obsérvanse importantes diferenzas no acceso a postos directivos e asociados. Esta desigualdade no sector explícase, entre outras causas, pola dificultade de mudar os estereotipos, a maternidade e as políticas de flexibilidade laboral e de conciliación, cun efecto contrario ao previsto.

En canto ao número de mulleres auditoras, España sitúase por baixo da media

tanto no que atinxe á cantidade de mulleres no sector (34%), como en representación nos postos de dirección (12%). Porén, Hungría, Polonia, Albania ou a República Checa (cunha formación máis igualitaria de homes e mulleres) están por riba cunha porcentaxe entre o 55% e o 70% de mulleres no sector, pero diminúe enormemente na alta dirección cunha media inferior ao 20%.

As socias auditoras perciben un salario significativamente menor que o dos homes, malia o dato de que as socias xeran maiores primas de honorarios.

Os trazos atribuídos ás mulleres non son os máis valorados nunha profesión ordenada por homes para homes. As mulleres que acadan o estatus de socia xeralmente deben adaptarse ás regras masculinas. Ao facelo, as mulleres contribúen ao mantemento dos estereotipos de xénero. E se adoptan comportamentos máis dominantes, tamén son criticadas e valoradas negativamente por afastarse dos comportamentos estereotipados. En consecuencia, as mulleres que rompen os “teitos de cristal” están ben adestradas e posúen habilidades superiores á media dos homes.

En España na actualidade un de cada catro auditores é muller, pero con tendencia ao equilibrio nas promocións máis xoves, xa que o colectivo de auditores presenta un perfil de idade notablemente avanzada e moi masculinizado.

Mais xunto co acceso o incorporación da muller é preciso analizar o grao de avance respecto da carreira profesional e a existencia de dificultades ou obstáculos na progresión, tales como a falta de dispoñibilidade ou dedicación a tempo completo.

Por outra banda, os estudos que analizan as diferenzas por razón de xénero no ámbito financeiro apuntan actitudes valoradas positivamente como que as mulleres realizan inversións máis conservadoras e de menor risco, así como que teñen unha maior aversión ao fraude, que son procesadoras de información máis integrais, polo que é máis probable que as mulleres empreguen datos menos obvios pero relevantes. Tamén se asocia positivamente coa calidade dos ingresos que nas xuntas directivas haxa diversidade de xénero, así como a presenza de mulleres nos postos de alta dirección.

A modo de conclusión, entre outras propostas,  Susana Escaloni insiste no compromiso das familias e das entidades auditoras para avanzar en igualdade. Nas familias  corresponsabilizándose das tarefas do fogar e dos coidados e nas entidades desterrando a cultura do presentismo, primando políticas de flexibilidade baseadas nunha avaliación global de resultados e incentivando a incorporación dos homes a estas políticas, contribuíndo á xeralización das xornadas flexibles, así como a  desfeminización das mesmas. Finalmente, unha implicación clara e decidida dos gobernos que impulsen e incentiven cambios en todos os sectores, promovendo unha educación en igualdade superadora de estereotipos.

Se queredes ver o artigo na versión orixinal en prensa, premede no título Auditoría e xénero.

Comeza un novo curso: A igualdade nos centros educativos

Estándar

Pode que sexa un momento acaído este comezo do novo curso 2022-2023 para analizar a nosa situación e ser quen de mellorala. Con esta intención escribín este texto para o Nº 6 da revista de CLAVICO Claustro virtual de coeducación.

Certamente dispoñemos dalgunhas ferramentas no ámbito educativo para mellorar en coeducación pero mentres non se imparta en todas as etapas educativas unha Educación Sexual rigorosa, científica e non discriminatoria, entre outras medidas, non avanzaremos o suficiente.

Aí tedes a miña contribución e ao final podedes descargar o Nª6 da revista CLAVICO por se queredes ampliar información con outros traballos ben interesantes.

Podedes descargar aquí a revista CLAVICO

Como está a vivir a sexualidade a nosa mocidade?

Estándar

Con motivo da presentación pública a finais do mes de maio do estudo Resultado de unha encuesta sobre conocimientos y hábitos sexuales de adolescentes gallegos, realizado nun centro público da cidade de Pontevedra, polos doctores Manuel Varela Salgado e Javier Paz Esquete, é preciso unha chamada de atención ás familias, profesorado, administracións públicas e sociedade en xeral. Neste artigo publicado o 21/06/2022 no xornal NÓS Diario, Lola Varela, reflexiona sobre os datos dese estudo como algo que debe preocuparnos e no que deberíamos intervir. A sexualidade non está a ser para a maioría dos e das adolescentes unha fonte de pracer, comunicación e afecto.

                     Seica non é importante

                                                                     Lola Varela

A través dunha enquisa anónima e voluntaria, máis de 450 adolescentes de entre 13 e 20 anos dun centro público de Pontevedra, responderon o ano pasado a 61 cuestións relacionadas cos seus coñecementos e prácticas sexuais. O uroandrólogo Manuel Varela e o xefe de Medicina Preventiva do SERGAS en Pontevedra Javier Paz, coa colaboración da Sociedade Galega de Sexoloxía SoGaSex, foron os responsables desta pescuda.

Hai uns días presentouse publicamente este interesante traballo e, alén da equipa directiva e a orientadora do centro en cuestión, só asistiron tres profesores dun claustro de máis de 60, algunhas antigas profesoras, que colaboramos neste estudo, a presidenta de SoGaSex e unhas nais máis preocupadas polo tipo de preguntas que incluía a investigación e pola formación que ían recibir as súas fillas neste delicado tema tabú da sexualidade, que polas propias conclusións. Á presentación, convidárase sen éxito ao profesorado doutros centros e á cidadanía en xeral mediante os medios de comunicación locais, que axiña se fixeran eco do estudo e resaltaran a súa importancia. Engadir que, ademais da escaseza de público, a maioría eramos mulleres. Cuestión de xénero?

Daquela, para unha cidadanía desmobilizada nesta temática semella non ter relevancia que os resultados do traballo de referencia, sexan unha chamada de atención para a comunidade educativa, a Administración e sociedade en xeral, co agravante de que son dabondo máis preocupantes que os obtidos hai agora doce anos por outra enquisa semellante, no mesmo centro.

Entre as conclusións máis salientables, podemos comentar que desde 2010 até agora duplicouse a porcentaxe de mozas e mozos que recorren a Internet para informarse sobre sexualidade, pasamos do 30,8% ao 64,7%, co risco que isto supón porque remata sendo a pornografía a súa escola para as relacións amorosas; de feito, a partir dos 12 anos consumen este material de xeito habitual observándose unha grande diferenza entre eles e elas, xa que os mozos duplican a consulta de material pornográfico verbo das mozas, 74,6% e 39,3%, e din que o fan para mellorar as súas relacións.

A mocidade busca en Internet a información e a formación que os ámbitos escolar e familiar deberían proporcionarlles, pero que non o fan tal e como manifestan nas súas respostas onde a familia vai detrás das amizades, Internet e RRSS e a valoración que teñen neste aspecto do centro educativo resulta penosa. Só un 22,5% considera que é boa ou suficiente, fronte a un 80% de hai doce anos. Como docente sei que, agás honrosas excepcións, esta formación non é impartida polo profesorado que a cada máis pensa que non é da súa competencia ou precisa preparación, xunto co medo que se albisca diante de posibles denuncias de familias contrarias a unha educación sexual de calidade, influídas por ideoloxías escurantistas en auxe.

Un 13,9% de mozas responden que a primeira relación coital foi sen o seu consentimento e un 13,8% recoñecen ter sufrido algún tipo de abuso sexual. Ademais, un 20,8% do alumnado afirma ter presenciado eses abusos e a pregunta de se reaccionaron xurde, porque máis adiante un 19,5% di non saber onde acudir ante dúbidas e problemas neste eido.

Atopamos nas respostas un rexeitamento maioritario á violencia de xénero, certo; porén, un 11,6% de mozos non a teñen en consideración e un 2,8% das mozas tampouco, fronte un 2,4% deles e un 0,6% delas na investigación anterior. Transcorreron doce anos e nalgúns aspectos a nosa mocidade está en peor situación de risco e vulnerabilidade, ademais de non gozar, en moitos casos, dunha sexualidade plena. Pola contra, é máis libre declarando a súa identidade, sexa a homosexualidade, un 8,8% ou o binarismo, un 15,6%; tamén atopamos unha maior liberdade e desenvolvemento da sexualidade feminina cando o 63,2% das mozas recoñecen masturbarse habitualmente e o 97% considera boa esta forma de procurar pracer.

Para rematar, xunto a miña voz á do alumnado, case un 90%, para reclamar unha educación sexual sen prexuízos, inclusiva, científica e non moralista en todas as etapas educativas, desde Infantil até a Universidade. Moito por facer.

Se queredes ler o artigo no xornal, premede aquí no título Seica non é importante

                                     

Un traballo máis: ser muller en Galicia

Estándar

Alá polo ano 1977 o coñecido xornalista Perfecto Conde publicaba na revista Teima unha reportaxe na que Lola Varela participaba, comezando daquela a súa andaina feminista. Neste traballo o autor quería dar unha visión plural das mulleres en Galicia, desde o mundo rural ao urbano e dando a voz a algunhas das pioneiras do Movemento Feminista naqueles anos. Velaí un resume do tratado nesa reportaxe no artigo de Lola Varela en NÓS Diario o 26/05/2022.

                            Un traballo máis: ser muller en Galicia

                                                                           Lola Varela

Este é o título dunha interesante reportaxe do xornalista Perfecto Conde publicada no nº 11 de Teima. Revista Galega de Información Xeral (1977), recentemente dixitalizada polo Consello da Cultura Galega. Foi unha das primeiras revistas que se editaron integramente na nosa lingua e apenas durou un ano; aínda así, marcou un fito na historia das publicacións galegas. Coa intención de ser un medio con perspectiva de país, foi dirixida por Ánxel Vence e contou na redacción con xente da sona de Luís Álvarez Pousa, Víctor Freixanes, Xavier Navaza, Manolo Rivas, Margarita Ledo e o mesmo Perfecto Conde, entre outros.

No informe en cuestión, Conde pretendeu reflectir a situación das mulleres galegas naquel tempo de convulsa axitación política, tras a morte do ditador e cos primeiros debates sobre o futuro da democracia e da autonomía galega. Divide o texto en tres apartados: no primeiro recolle testemuños de mulleres no medio rural, logo amosa as diferenzas con mulleres de vilas e cidades pertencentes á burguesía e remata dándolle voz a dúas representantes do movemento feminista daqueles anos, Maló Fernández da Asociación Galega da Muller (AGM) e a min mesma, secretaria na altura da Asociación Universitaria para o Estudo dos Problemas da Muller (AUPEPM). Como complemento, Conde engadíu unhas breves reseñas de “feministas galegas históricas” e de “feministas de hoxe”. 

As declaracións das mulleres do rural difiren moito, segundo a idade.“A muller perdeulle respecto ao home e quere ser igualiño a el”, afirma unha avoa e retrúcalle a súa neta: “Non vexo porque a muller non ha ser igual que o home. Tócanos traballar o mesmo, sufrir máis aínda, termar dos nosos como ninguén, facelo todo”. O feito da emigración e as súas consecuencias, está tamén recollido neste traballo. Eis o caso dunha muller que queda sen home por emigrar a América e, pasados algúns anos, ela tamén vai traballar a Francia, coñece outro home, ten dous fillos con el e cando retorna á aldea, agás un curmán, familia e veciñanza trátana coma sempre e aceptan ao pai dos seus fillos.

Entre as mulleres burguesas o panorama é distinto: desde estudantes universitarias que viven coas súas parellas e, ao quedar embarazadas, deciden abortar no estranxeiro mesmo coa axuda da familia, ate outras que sufriron presións para casar. Tamén a situación de mulleres casadas e de profesións liberais, que ou ben chegan a un acordo cos seus homes para ter unha relación distanciada e tolerante, ou teñen relacións clandestinas con outras parellas.

O abano de situacións que poden darse no mundo da sexualidade e dos dereitos das mulleres, “parece levarse con mellor filosofía, no medio rural, dentro duns límites”, dinos Perfecto Conde. Pódese pensar nunha certa liberalidade, de feito, non é nada catastrófico na aldea que unha moza teña unha crianza de solteira ou que case tendo xa fillos ou fillas doutro home. Engade o xornalista: “O folclore ten unha indubidábel carga erótica e sexual, ás veces, e hai determinadas faenas e costumes populares que así o testemuñan (a malla, a esfolla, a muiñada…)

No remate do informe, as dúas feministas coincidiamos en que a situación periférica e de subdesenvolvemento de Galicia agravaba aínda máis as condicións das mulleres en todos os campos (traballo, sexualidade, ensino, familia, leis…) e que o centralismo non tiña en conta os hábitos nin as tradicións galegas. A representante da AGM engadía, asemade, a necesidade da liberación nacional da nosa terra. Ambas criticabamos tamén, a falta de compromiso dos partidos políticos coa loita pola liberación das mulleres e desde AGM se propuña a conveniencia dunha organización autónoma e independente dos homes e dos partidos, mentres que AUPEPM consideraba que o movemento feminista era aínda moi recente en todo o Estado e compría agardar un maior compromiso por parte das organizacións políticas. Finalizábamos daquela, dicindo que non se podía falar propiamente de matriarcado en Galicia, pero si dunha grande presenza e protagonismo das mulleres, sobre todo no mundo rural, probablemente,  maior que noutras zonas do Estado español.

Se queredes ver o artigo na prensa premede no título “Un traballo máis: ser muller en Galicia”

                                                                    

O suicido de adolescentes e os estereotipos

Estándar

Cando os factores máis frecuentes do suicidio en adolescentes están relacionados coa súa vida sexual e sentimental, algo deberíamos facer desde a escola e as familias.

O suicidio converteuse na primeira causa de morte entre a xente moza en España tras o confinamento.

Os suicidios pódense evitar en moitos casos. Esta é a nova reflexión que Lola Varela trata no seu artigo publicado no xornal NÓS Diario o día 26/04/2022.

               

                O SUICIDIO DE ADOLESCENTES E OS ESTEREOTIPOS

                                                                                       Lola Varela

O incremento dos suicidios, unha realidade oculta da que non se fala porque segue a ser tabú na sociedade actual. Segundo o INE antes da pandemia, no ano 2019,  suicidáronse en España 3.671 persoas e  no 2020, 3.941 das que 300 tiñan entre 14 e 29 anos. O suicidio converteuse na primeira causa de morte entre a xente moza en España tras o confinamento.

Galicia é a 2ª comunidade con maior taxa de suicidios, detrás de Asturias, e case o dobre que a media do Estado, segundo o Instituto de Medicina Legal de Galicia. O  pasado ano suicidáronse en Galicia  máis de 300 persoas, o triplo de homes que de mulleres. Un problema estrutural do noso país xamais abordado debidamente, aínda que, en ocasións, hai intentos válidos como o levado a cabo na cidade de Pontevedra o pasado novembro, onde profesionais e persoas expertas analizaron desde diferentes ámbitos o alarmante aumento dos suicidios, nunha xornada organizada polo Dr. José Blanco, Xefe da Unidade de Psiquiatría do Complexo Hospitalario de Pontevedra. Alí demandaron da sanidade pública máis medios para afrontar un plan de choque contra as enfermidades mentais e os suicidios en xeral, pero sobre todo para a etapa infanto-xuvenil, a peor tratada e con graves carencias no eido da prevención. Asemade, pediron á sociedade que se fale con naturalidade do suicidio, desbotando o mito de que iso provoca un efecto chamada.

As motivacións últimas da conduta suicida non están claras, nin nas persoas adultas nin nas adolescentes, quen amais están nunha etapa vital clave, de vulnerabilidade intensa, na que os cambios físicos, mentais e emocionais son moi fortes. Por iso, o feito de estar involucrados en situacións de violencia, sexa de parella ou familiar, acoso escolar  ou ciberbullying, está considerado como un importante factor de risco para a conduta suicida.

Non podemos falar de suicidio na adolescencia, sen mencionar o risco emerxente que representan as novas tecnoloxías, especialmente as redes sociais.  Nestas novas canles de comunicación, a información, así como os retos e os xogos, non teñen control ou están ao alcance de calquera.

Outro factor a ter en conta é o sexo: as menores semellan máis afectadas por intencións ou arelas suicidas, pero é maior a proporción dos rapaces que terminan por cometer este acto. Os mozos suicídanse tres veces máis que as mozas; elas, tentan o suicidio tres veces máis que eles. Para afondar nisto podemos analizar os datos recollidos polo “Teléfono de la Esperanza”, onde o 65% das chamadas son de mulleres e o 35% de homes. O persoal profesional consultado, considera que en xeral aos homes resúltalles máis difícil compartir o que lles sucede e pedir axuda. Esta diferenza entre requirir ou non axuda, pode ser unha das razóns detrás da diverxencia entre as tentativas e a realización do acto suicida. E lévanos a outra conclusión: a importancia do tratamento e da identificación de determinadas actitudes, así como a creación de espazos que rachen cos estereotipos de xénero para que os e as adolescentes podan expresar as súas emocións nun entorno seguro.

Entre os factores precipitantes máis frecuentes en adolescentes, están o descubrimento ou non aceptación da homosexualidade ou doutras formas de sexualidade non normativa, acoso, abuso sexual, violacións, desengano amoroso, embarazo prematuro, separación ou perda de amizades…Toda unha serie de situacións e sentimentos que deberían ser tratados a través dunha educación sexual de calidade que, ate agora, non existe nos currículos de ningunha etapa educativa do país. E para agravar o panorama, coñecimos estes días o resultado da investigación levada a cabo por Rosa Mª Rúa, onde salienta que un 6,7% do profesorado de Secundaria (1000 dun total de 16000) opina que algunhas nenas compórtanse dun xeito sedutor e visten de xeito provocativo, incitando ao abuso sexual; ou que só un 37% do profesorado sabe como actuar diante dun caso de abuso, dos que apenas se denuncian un 15% para evitar que saia do ámbito familiar, ademais de cuestionar a veracidade do testemuño. Un panorama bastante desolador se non lle pomos remedio.

Se queredes lelo no xornal, premede no título O suicidio de adolescentes e os estereotipos

Un libro para reflexionar: “Feminismo de proximidade”

Estándar

O 13 de maio, foi presentado o libro “Feminismo de proximidade”, unha marabillosa recompilación de artigos cun claro fío condutor: a muller e a súa condición.
A proposta repasa aspectos históricos, reivindica accións positivas, fai visibles situacións,… Son reflexións profundas ao redor de temáticas da axenda feminista actual. Ofrece con perspectiva de xénero aspectos tan diversos como o androcentrismo arquitectónico, a represión franquista nas mulleres de Terra de Montes, a sanidade, a cultura ou as eivas das mulleres no Rif, por exemplo.
Suxerimos un mergullo nas súas páxinas que, sen pretensión de exhaustividade, ofértanos un achegamento cotiá e unha visión poliédrica sobre a igualdade, a inclusión e a coeducación.

Observatorio Wassyla Tamzali: tecendo redes solidarias coas mulleres do Magreb

Estándar

Neste novo artigo de Lola Varela no xornal NÓS Diario a autora comeza explicando quen é Wassyla Tamzali que da nome a esta organización recén creada. “O Observatorio leva o nome dunha destacada avogada, escritora e feminista alxerina, que desde o ano 1971 foi responsable na Unesco de diversos programas dedicados á defensa dos dereitos das mulleres, contra a explotación sexual e a trata…” para continuar dando información das xornadas “Mujer. Magreb. Islam”, organizadas polo Observatorio en Granada no mes de marzo do 2022.

        Observatorio Wassyla Tamzali: a solidariedade entre mulleres

                                                                                                     Lola Varela

O Observatorio, leva o nome dunha destacada avogada, escritora e feminista alxerina, que desde o ano 1971 foi responsable na UNESCO de diversos programas dedicados á defensa dos dereitos das mulleres, contra a explotación sexual e a trata. Wassyla foi, tamén, unha das oito mulleres que elaboraron o Chamamento das mulleres árabes pola dignidade e a igualdade, presentado ao Presidente do Consello de Europa en maio de 2012. Este colectivo, alentado pola escritora de orixe rifeña Zoubida Boughaba, afincada en Granada como Mediadora Intercultural da Cruz Vermella, ven de organizar nesta cidade a carón da Fundación Euroárabe as xornadas Voces de Ida y Vuelta, dedicadas nesta ocasión a Mujer, Maghreb, Islam, unha iniciativa na que participei para expoñer a miña experiencia como docente en Marrocos.

Marrocos, país de influencia árabe, islámico, onde as mulleres loitan arreo por ter máis presenza. Por iso, nestas xornadas soaron voces de mulleres, críticas, rebeldes e dispostas a turrar por un futuro mellor. Asemade, serviron de foro para intercambiar ideas, tecer redes e xuntar forzas para avanzar cara una sociedade máis xusta, máis igualitaria e máis libre.

Entre esas voces, salientar as intervencións das escritoras e coñecidas activistas Najat El Hachmi e Mimunt Hamido, que rexeitan falar dun “Feminismo islámico”, posto que a relixión non debería definir ou agrupar as mulleres de distintos territorios. Opinan que ao Feminismo non hai que poñerlle apelidos, tal que islámico, negro ou decolonial; é un movemento transversal e mundial contra o patriarcado e as súas diferentes manifestacións, que acolle a calquera muller disposta a loitar polos seus dereitos. O contrario, segundo elas, é dividirnos e facernos máis febles.

Unha das grandes preocupacións de ambas expertas é a expansión do Islamismo practicado en Europa nas últimas décadas, en barrios de emigrantes de países árabes, onde para defenderse do racismo e fortalecer a identidade e a pertenza á súa comunidade, practican un Islam “renovado”, moi diferente do transmitido polas persoas maiores de cada familia, moito máis rigoroso nos principios e nas obrigas e, sobre todo, moi prexudicial para as mulleres, ás que somete a unha discriminación e a unha supeditación aos homes, próxima á súa anulación. Este Islam “renovado” está directamente apoiado e subvencionado por países como Arabia Saudí ou Emiratos Árabes, que proporcionan Imanes ben adestrados e moitos cartos para edificar mesquitas por todo o mundo, así como multitude de publicacións ben editadas e atractivas. Detrás de todo isto, a pegada do Yihadismo ou dos Hermanos Musulmanes. Velaí dous libros para achegarnos ás posicións de ambas feministas: Siempre han hablado por nosotras de Najat El Hachmi e No nos taparán de Mimunt Hamido.

Outro momento importante destas xornadas, e pode que o mais emotivo, foi cando Kenza, Sukaina e Karima compartiron con nós as súas vidas, os obstáculos e retos profesionais e sociais que deberon afrontar como mozas de orixe magrebí, emigrantes en España. Chegaron coas súas familias sendo unhas nenas e, co paso dos anos, quixeron comezar a elixir e decidir por si mesmas, se rezar, facer o Ramadán, vestir doutro xeito, estudar, gozar da sexualidade…en todas elas, a resposta familiar foi contraria e, nalgún caso, violenta en paralelo á da comunidade musulmá. Algunhas tiveron que denunciar ás súas familias para ser acollidas nun centro de menores e quedar soas para sempre, coa creba emocional que iso significa; outras, axudadas polas nais maiormente, conseguiron manterse no entorno familiar, formarse, atopar un traballo e ter unha vida máis acorde cos seus desexos. Saíron adiante e hoxe queren devolver a axuda recibida, compartindo o que aprenderon a través das redes sociais e, a partir de agora, co recen creado Observatorio Wassyla Tamzali, que nace coa intención de dar asesoramento, apoio e acubillo a todas as mulleres novas de orixe musulmá que o precisen. Até o momento non contaban con colectivos que o fixeran, agás Valentas y Acompañadas de Girona. Daquela, longa vida ao Observatorio Wassyla Tamzali.

Se queredes ver o artigo directamente no xornal preme no título O observatorio Wassyla Tamzali

 

A recuperación feminista de Rosalía

Estándar

Con motivo da celebración do Día de Rosalía de Castro o 23 de febreiro, Lola Varela publica este artigo no xornal Diario de Pontevedra para reivindicar esta faciana de Rosalía bastante descoñecida e porén moi senlleira na súa obra como se comenta no texto.

Acompañamos o texto cunha fermosa imaxe da nosa emblemática escritora, o recordo de dous libros importantes para achegarse a ela, xunto a unha campaña solicitando dedicarlle unha praza en Compostela.

Neste día celebrouse un interesante e variado acto na Deputación de Pontevedra onde actuou o grupo belga de cantareiras galegas Ialma. Velaí ao final unha imaxe desa actuación.

DÍA DE ROSALÍA. A recuperación feminista de Rosalía de Castro.

                                                                                         Lola Varela

Escribía nestas mesmas páxinas hai un ano que Rosalía non é tan só unha metáfora desa Galicia sentimental, submisa e maternal coa que foi identificada durante moito tempo dentro e fora do país, unha representación cultivada polo seu propio marido Manuel Murguía. Pola contra, con Rosalía a imaxe de Galicia irradia modernidade, debido á súa personalidade atractiva e poliédrica, como muller comprometida co seu entorno social, “rupturista” e precoz para o seu tempo, e pioneira do feminismo en Galicia e do feminismo literario na Península Ibérica. E é esta faciana de Rosalía a que hoxe quixera salientar, porque quizá foi a máis escurecida, á mantenta, para non deturpar ese imaxinario tan potente que dela se creou como nai, como muller agarimosa, sensible e submisa; a nai por antonomasia, símbolo dunha Galicia que tamén se pretendía dócil e sentimental. Daquela, próxima a data do 8 de Marzo, día para reivindicar a igualdade de dereitos e oportunidades de homes e mulleres, penso que é moi acaído lembrar a súa contribución ao desenvolvemento das ideas liberadoras que defende o feminismo.

Para achegarnos, dun xeito breve e sinxelo, á Rosalía feminista paréceme axeitado citar algunhas das fontes ás que podemos acudir, como a coidada publicación que o 8 de Marzo de 2019 editou a Casa de Rosalía baixo o título de Escritos feministas, na que a través dunha moi boa selección de vinte dous textos de grande interese, acompañados de fermosos retratos femininos do fotógrafo de Laxe José Vidal (1900-1988) en perfecta simbiose coas palabras de Rosalía, descubrimos a esa muller transgresora e librepensadora que foi a nosa escritora máis universal.

O traballo de Mª Xosé Agra Romero Señores da terra e fillas do mar: o feminismo de Rosalía de Castro (2018), editado polo Consello da Cultura Galega, danos conta entre outras informacións da importancia que tivo a formación de Rosalía, que non foi escasa naquela altura. Lía francés con facilidade e coñecía importantes correntes filosófico–sociais, políticas e literarias do século XIX; asemade, tiña xeito para o debuxo, tocaba o piano e a guitarra con acerto e gustáballe actuar en obras de teatro, onde foi ovacionada en moitas ocasións.

Cando aínda non tiña vinte anos, en Santiago de Compostela o “Liceo de la Juventud” acollía unha xeración de mozos e mozas, que daban os seus primeiros pasos na literatura, na arte e nas ideas políticas, ao abeiro do Rexurdimento da lingua e da cultura galega. E velaí estaba Rosalía, como unha moza decidida, comprometida co país, con ansias de saber máis e de rachar cos moldes tradicionais establecidos para as mulleres. E como xa apuntara o Padre Feijoo, Mª Xosé Agra incide, así mesmo, no valor da literatura como un dos poucos espazos de expresión e invención para as mulleres naquel tempo; como unha novela ou un poema permitía dar a coñecer o pensamento da nosa autora, algo que con moitas dificultades podería ser formulado abertamente.

É preciso lembrar a Pilar García Negro e o moito que leva escrito sobre o feminismo rosaliniano, pero imos simplemente dar conta de “Rosalía de Castro: una feminista en la sombra” (2006), publicado en Arenal. Revista de Historia de las Mujeres Universidade de Granada. Neste brillante artigo, a modo de resume, cita as principais obras e sinala fragmentos que ela considera representativos da afouta actitude de Rosalía como defensora da condición das mulleres.

Así  Lieders (1858), considerado un dos primeiros manifestos feministas, é un auténtico poema en prosa que semella ser o verdadeiro documento de identidade da autora; nel, senta as bases dunha transgresión inicial da que va a derivar toda a súa obra posterior: “Solo cantos de independencia y libertad han balbucido mis labios, aunque alrededor hubiese sentido, desde la cuna ya, el ruído de las cadenas que debían aprisionarme para siempre, porque el patrimonio de la mujer son los grillos de la esclavitud”.

En La hija del mar (1859) queda clara a defensa do que hoxe denominaríamos familia monoparental, así como do amor igualitario, onde a muller poda tomar a iniciativa. No seu prólogo, logo de citar a pensadores e escritoras que defenderon a capacidade intelectual das mulleres ao longo dos tempos, remata dicindo: “Porque todavía no les es permitido a las mujeres escribir lo que sienten y lo que saben”.

Rosalía desentraña e destrúe o mito do heroe romántico, enchido de paixón amorosa pola que está disposto a chegar ao suicidio, na súa novela Flavio (1861). Nun momento determinado, Mara, a coprotagonista que non está disposta a sucumbir a esa paixón que, ademais, non comparte, exclama: “¡Decid que queréis vernos esclavas y no compañeras vuestras!”.

En 1863 chega a súa primeira obra en galego, Cantares gallegos, na que unha meniña gaiteira é a guía e cantora de todo o poemario, que non se censura cando ten que denunciar a situación das galegas e dos galegos. Esta meniña ponlle ao final o ramo a estes poemas, cun canto de esperanza pola Galicia que comeza a renacer: “Arriba todas, rapaciñas do lugar!, que o sol i a aurora xa vos vén a dispertar. Arriba!”.

A peza central para coñecer a súa posición verbo do papel como escritora e que revela a hostilidade social e a soidade que isto provocaba, é o tratado en Las literatas. Carta a Eduarda (1865). A autora coméntalle a unha amiga que ten intención de escribir: “Pero sobre todo, amiga mía, tú no sabes lo que es ser escritora. Serlo como Jorge Sand vale algo; pero de otro modo, ¡qué continuo tormento!; por la calle te señalan constantemente, y no para bien, y en todas partes murmuran de ti”.

Na considerada mellor novela de Rosalía El caballero de las botas azules (1867), realiza una verdadeira e moi completa disección dos personaxes femininos da sociedade madrileña, desde as aristócratas até as mulleres dun barrio pobre e marxinal. Nela, a xove Mariquita, cando a súa tía lle di: “Este ha de ser tu marido”, responde: “¡Mi marido! ¿Para que quiero yo marido?”, rebelándose deste xeito a submisión da muller diante do matrimonio imposto na sociedade patriarcal decimonónica.

Rematamos este breve percorrido por algunhas das producións feministas da nosa autora coa súa obra cimeira, na que se atopan todas as “Rosalías”, Follas Novas (1880), a grande epopea colectiva das mulleres das clases traballadoras, das viúvas dos vivos e das viúvas dos mortos. Velaí algúns exemplos: a dureza que debe aturar a muller aldraxada na ollada dos demais, en Ladraban contra min que camiñaba; a miseria, as penurias e a soidade que “un caldo de gloria” pode arrombar, facendo que a muller se alimente, quente o seu corpo mollado e, tamén, sexa feliz nese intre, en Miña casiña, meu lar; o desengano dunha muller abandonada con falsas promesas de regreso, en Vivir para ver….

Unha nova e atenta lectura das obras de Rosalía lonxe do estereotipo melindroso, debería ser hoxe inaprazable para as galegas e os galegos.

                                                              (Publicado no Diario de Pontevedra 23/02/2022)

Musas ou vítimas?

Estándar

Ao lado ou detrás de grandes escritores ou famosos artistas houbo, en moitas ocasións, grandes mulleres que os alentaron e axudaron nas súas creacións, pero pola contra elas quedaron na sombra ou anuladas por eles. É polo tanto a nosa obriga denunciar estos casos e visibilizar a todas aquelas mulleres que foron silenciadas inxustamente. Isto é o que nos di Lola Varela neste novo artigo seu no xornal NÓS Diario publicado o día 3 de marzo.

                                            MUSAS OU VÍTIMAS?

                                                                                           Lola Varela

As Musas, personaxes da mitoloxía grega que habitaban no Parnaso, eran divindades inspiradoras das artes e cada unha estaba relacionada cunha rama artística. Baixaban á terra para inspirar aos mortais que as invocaban. Eran adoradas e foron de vital importancia para o desenvolvemento artístico da antiga Grecia. De grande relevancia foron tamén algunhas coñecidas (ou non tanto) mulleres no éxito artístico dos homes (compañeiro ou amante; mais tamén, pai ou irmán) que tiñan ao seu carón, pero a penas se lles permitiu desenvolver as propias calidades como artistas e remataron esquecidas, menosprezadas e, ás veces, mortas prematuramente ou ingresadas en centros de reclusión diversos.

Velaí algúns casos. A escritora Zenobia Camprubí casada co poeta Juan Ramón Jiménez, foi unha muller de ampla cultura e a primeira tradutora das obras de Rabindranath Tagore ao castelán. Dedicou a súa vida a atender a Juan Ramón, home con trastornos depresivo-meláncólicos, de comportamentos excéntricos, internado en varias ocasións en centros hospitalarios e incapaz de resolver os problemas da vida cotiá. Ela atendía as necesidades económicas da parella. Estivo á fronte de pequenos negocios que compensaran estas necesidades do matrimonio, amainou o ánimo do seu marido, alentou a súa pluma e preparou unha saída digna de España tras o estoupido da Guerra Civil. Traballaba todos os días con el, pasándolle o escrito a máquina, levando o seu arquivo e as publicacións. Preparou a candidatura do seu marido ao Premio Nobel de Literatura, concedido en 1956, o mesmo ano da súa morte como consecuencia dun cancro.

Jeanne Hébuterne coñeceu a través do seu irmán, o pintor André Hébuterne, aos artistas de Montparnase e comezou a estudar pintura nunha academia, pois tiña moitas habilidades. Alí coincidiu co pintor Modigliani. Dotada dunha fermosura especial, era unha rapaza amable, tímida, tranquila e delicada, que se converteu no tema principal da obra do italiano. Con 18 anos foi vivir ao estudio de Modigliani en Montparnasse e logo a Niza. En 1920 el morre tuberculoso aos 35 anos e, dous días despois, embarazada dunha segunda crianza aos 21 anos, ela suicidouse en Paris tirándose por una ventá. Jeanne morreu silenciada e só unha década despois foi soterrada co seu amante no cemiterio de Père-Lachaise: “Compañeira devota ata o sacrificio extremo”, foi o epitafio. Tiveron que pasar tres décadas para que as súas obras foran coñecidas publicamente e só no ano 2000 se exhibiron nunha exposición en Venecia a carón das pinturas de Modigliani.

A brillante escultora Camille Claudel, foi amante e colaboradora do seu mestre, o escultor Auguste Rodin, co que tivo unha tormentosa relación amorosa. A separación definitiva de Rodin, ficou reflectida na espléndida escultura “A idade madura”, mais tamén carrexou consecuencias moi duras para Camille. Mentres as súas obras atinxían certo éxito e aparecían en revistas de arte, ela, nunha creba emocional, pechouse no seu obradoiro e deixou de realizar exposicións. Máis tarde, as crises nerviosas foron a máis e comezou a destruír as súas obras, vivindo na miseria. A partir de 1913 foi internada en diferentes centros psiquiátricos nos que pasará 30 anos sen apenas recibir visitas, e de onde, malia súa recuperación, endexamais sairía. Hoxe, tan sequera ten una tumba onde poder visitala.

A filla do escritor James Joyce, Lucía, foi unha destacada bailarina profesional que mereceu recibir clases de Isadora Duncan. Para Joyce, Lucía era os seus ollos, había unha relación edípica entre os dous e inspirou a súa última e controvertida obra Finnegans Wake. Tras unha fracasada relación co escritor Samuel Becket, de quen dixo que carecía de sentimentos humanos, Lucía Joyce comezou a ter  problemas mentais; asemade, o pai egocéntrico, a nai abandonada e celosa da súa filla e o diagnóstico de esquizofrenia, sepultarán a Lucía en hospitais a metade da súa vida. Stephen Joyce, neto e herdeiro do escritor irlandés, mandou destruír toda a correspondencia coa súa filla, deixándonos sen o legado de Lucía.

Velaí o elevado prezo de ser Musa.

Se queredes ler o artigo na páxina de NÓS Diario preme no título Musas ou vítimas?