Tag Archives: visibilización

Luz Morales, a tradutora de “Peter Pan”

Estándar

En 1925 a periodista galega Luz Morales Godoy (A Coruña 1889-Barcelona 1980), foi contratada pola Paramount para traducir ao castelá a obra teatral “Peter Pan”.

Destacou por ser a primeira muller española (galega) en dirixir un periódico, La Vanguardia, durante a guerra civi española, aínda que tamén xa era a directora da revista “El hogar y la moda” (precursora de “Lecturas“) .

Pero os seus propios escritos tiña que asinalos baixo un seudónimo masculino, entre eles o do personaxe galdosiano Felipe Centeno, elixido para a súa sección semanal “Vida cinematográfica” en La Vanguardia. “Centeno” chamou a atención do xerente de Paramount Pictures en España, que quedou moi sorprendido cando, na reunión na redacción de La Vanguardia advertiu que “Centeno” era unha muller. A productora contratou a Morales como asesora literaria da compañía de todas formas. Coa chegada do cine sonoro, Luz Morales será tamén a encargada de adaptar os diálogos ao castelá.

Paralelamente ao seu labor periodístico, María Luz cultivou a literatura infantil, e as súas adaptacións das “Obras maestras al alcance de los niños” (Homero, Dante, Shakespeare, Goethe, Cervantes, Lope de Vega  ), publicadas pola editorial Araluce, que ela dirixía, foron declaradas por real orde de utilidade pública. Algunhas das súas obras pedagóxicas convertíronse en libros de texto en países hispanoamericanos.

Pódese descargar un pdf de actividades e a UD sobre Luz Morales realizado pola Axenda da Cultura Galega no apartado “Aprende coas mulleres galegas“, nesta ligazón Luz Morales

Pódese completar a información en El Español.

Contos de científicas esquecidas

Estándar

Hoxe remata a exposición “Científicas olvidadas jamás contadas“, inaugurada o 23 de abril na “Casa de las Ciencias” de Logroño, que pretendía visibilizar, a través de trece contos populares, as aportacións de sete científicas e seis inventoras para modificar estereotipos. A comisaria da mostra foi Rosana Largo.

A exposición está divida en tres apartados:

Científicas:

“Alicia en el País de las Maravillas” relacionado con Hipatia de Alexandría.

“Pulgarcita” coa entomóloga María Sibylla.

“Ricitos de oro” coa astrofísica Henrietta Swan.

“Caperucita roja” está vinculado á física Marie Curie.

“La princesa y el guisante” á xenetista Ruth Sager.

“Blancanieves” á bióloga molecular María Blasco.

Inventoras:

“La sirenita” conectado co telescopio submarino de Sarah Mather.

“Cenicienta” co lavalouzas de Josephine Cochrane.

“La bella y la bestia” coa tecnoloxía alimentaria e o sistema de envasado ao vacío de Amanda Jones.

“La casita de chocolate”, que se relaciona coas cookies de Ruth Wakefield.

“El mago de Oz”, co GPS de Hedy Lamarr.

“La lechera”, coa máquina transportadora de leite de Fermina Orduña.

Calculadoras de estrelas:

“El principito”: fai referencia ao protagonismo das mulleres astrónomas do século XIX, que son coñecidas como “Computadoras de Harvard“.

Máis información en:

20 minutos

Diario.es

El balcón de Mateo

Fotos

Vídeo

Día das Mulleres Matemáticas

Estándar

O 12 de maio de 2019 celebrouse por primeira vez o Día de las Mujeres Matemáticas, unha iniciativa proposta polo Comité de Mulleres e Matemáticas da Sociedad Matemática Iraní durante o World Meeting for Women in Mathematics, un evento satélite do International Congress of Mathematicians 2018.

Elixiuse esta data en homenaxe á matemática iraní Maryam Mirzakhani (1977-2017), nacida un 12 de maio, e única muller en recibir unha Medalla Fields, o “Nobel” das matemáticas.

Emmy, Maryam, Olga e Sofya

Unha iniciativa creada polo equipo do Núcleo Milenio Modelos Estocásticos de Sistemas Complejos y Desordenados da Universidad de Chile e a Pontificia Universidad Católica de Chile, está a publicar unha de catro contos ilustrados –de momento, aínda que a súa idea é continuar con ao menos un máis dedicado a Sophie Germain–, pensados para idades comprendidas entre os 6 e os 10 anos, e centrados nas figuras de catro mulleres matemáticas.

Ao final de cada conto se engade un glosario que pretende aclarar os conceptos matemáticos e físicos que se citan no texto, así como dar algúns datos sobre os científicos aludidos. Os catros contos son:

Máis información en Mujeres con Ciencia e Núcleo Milenio.

María Pita, muller de armas tomar 432 anos despois

Estándar

Mayor Fernández da Cámara Pita, máis coñecida como María Pita, nada en Sigrás (Cambre. A Coruña) contra 1560 e finada no mesmo lugar en 1643, foi unha heroína galega na defensa da Coruña contra o ataque da Armada Británica acontecido no mes de maio do ano 1589. Hai agora 432 anos daquela.

En xullo do ano 2020 publicouse un cómic coa súa biografía e os seus avatares ben interesantes, desde como dirixíu as tropas contra os ingleses ao berro de “Quen teña honra, que me siga”, ata os catro matrimonios que realizou e os dous fillos e fillas que tivo.

Este cómic foi realizado por César Herce, Meik Cobain e Angie Suárez, dentro da colección Historia de España en viñetas de Cascaborra Ediciones.

Tedes maís información da vida de María Pita nesta entrada da Wikipedia https://gl.wikipedia.org/wiki/Mar%C3%ADa_Pita

E podedes achegarvos a esta heroína a través deste audio realizado con moito humor e boa música por Nieves Concostrina na SER

María soliña, a canguesa acusada de bruxería e torturada pola Inquisición

Estándar

O próximo 8 de maio estréase no Auditorio de Cangas a primeira ópera-folk galega que narra a historia de María Soliña, unha muller canguesa que, con 70 anos, foi acusada de ser bruxa e despoxada de todos os seus bens por parte dos poderes eclesiásticos no século XVII.

Baseada no texto A defensa da vila. María Soliña (2017) do dramaturgo Xose Manuel Pazos, antigo alcalde de Cangas recén finado, o compositor Nacho Mañá escribe esta ópera María soliña. Ópera nun acto.

O libreto desta ópera leva un interesantísimo limiar escrito pola doutora en Filosofía e feminista, Chis Oliveira, titulado O medo á muller sen medo, onde reflexiona sobre a rebeldía e a forza daquelas mulleres acusadas de bruxas por ser sabias e querer ser libres nun mundo onde o poder estaba nas mans dos homes e o control da sociedade baixo a Inquisición; pero tráenos tamén ao noso presente para lembrarnos que a “caza de bruxas” continúa cando as mulleres resultan molestas ou se opoñen aos poderes.

Aquí tedes reproducido este texto

Falar de María Soliña é falar de bruxas. María foi vítima dunha conspiración organizada pola Inquisición e os nobres para apropiarse dos seus bens e dos seus dereitos. O móbil foi arrebatarlle a súa riqueza, pero precisábase unha xustificación e topárona na bruxería. Baseáronse nos seus paseos nocturnos pola praia, onde o seu home e o seu irmán morreran loitando contra os turcos. O mar levara os corpos e María rezaba no areal para que o mar devolvese os cadáveres e poder darlles sepultura. Aproveitáronse da superstición creada pola propia igrexa católica de que as saídas nocturnas das mulleres só podían estar motivadas polas relacións co diaño para danzar e ter actos sexuais con el.

María, con setenta anos, foi capturada e torturada en Santiago, xunto a outras oito mulleres. Non a queimaron, pero foi condenada a levar por seis meses o “sambenito”, o hábito de penitente que a marcaba como bruxa proscrita. E xa non sabemos máis dela, pero mantívose na memoria colectiva, converténdose no símbolo do sufrimento do pobo de Cangas, aínda que cunha imaxe deformada como bruxa ou tola.

No imaxinario colectivo creado polo patriarcado, as bruxas son mulleres sen esposo, cheas de maldade, feas e vellas. Os seus poderes máxicos proceden do diaño e son para facer o mal. Aínda hoxe na linguaxe común chamarlle bruxa a unha muller é un insulto cargado de desprezo porque é sinónimo de arteira e amargada.

Basta remexer un pouco na historia para decatármonos de que a máis intensa persecución e queima de bruxas en Europa non foi na Idade Media, senón que tivo lugar nos séculos XVI e XVII. Nese tempo multiplicáronse os procesos, as condenas e as fogueiras. Implantouse unha política de control social que empregaba o terror, alentando a delación das sospeitosas por parte da veciñanza que constituía unha rede de espionaxe. A violencia institucionalizada contra as mulleres tiña un carácter exemplarizante: “Matar algunhas para asustar a todas.”

Houbo centos de miles de mulleres torturadas e queimadas vivas nas prazas públicas. Foi o maior feminicidio na historia da humanidade. Sorprendentemente, con moi pouco interese para os historiadores. Tanta violencia non foi unicamente individual, foi sistémica e estrutural.

Silvia Federici afirma que ten que ver co paso do feudalismo ao modelo capitalista mercantil. Empregaron a violencia para adestralas en soportar a presión sobre os seus corpos e para que fixeran o traballo de balde sen protestar. As vítimas foron mulleres soas, que tiñan coñecemento da medicina tradicional, solteiras ou viúvas, mulleres sabias que non estaban ao servizo de ningún home. Estas mulleres non resultaban útiles ao novo sistema que se albiscaba, e, por riba, daban mal exemplo e resultaban subversivas para a nova orde social. A ignorancia presidía a vida cotiá; e daquela, a maxia, a bruxería e todo o sobrenatural, que non controlaba a relixión, era considerado unha ameaza para o poder.

O sistema capitalista, precisaba ir domesticando aos homes para que se sometesen ao traballo nas fábricas e paralelamente deberíase someter ás mulleres para que os obedecesen e fixesen todo o traballo nas casas. As transgresoras foron vítimas de “cacerías de bruxas”. A mensaxe inculcaba nos homes o medo ao poder das mulleres, afondando na división entre os sexos.

Hoxe dende o feminismo sabemos que as bruxas foron mulleres con “poderes” froito da súa intelixencia e coñecementos. Mulleres non domesticadas, sabias e independentes, parteiras, curandeiras e, nalgúns casos, visionarias ou  xamanas. Mulleres valentes que transmitían os seus saberes de xeración en xeración

Non so neses afastados tempos, tamén agora temos diante unha caza de bruxas neste mundo globalizado. É un fenómeno moi pouco coñecido; na India, Brasil, Bolivia e en moitos países de África como no Congo, Zambia, Nixeria, Quenia, Gana…hai mulleres que chaman bruxas. Retéñenas e mátanas por seren as que teñen o poder no mundo agrario, porque estorban cando hai interese polos territorios para apropiarse dos recursos.

A persecución tamén a vemos hoxe nas redes sociais, onde moitas mulleres son atacadas por ter un pensamento propio en contra da orde establecida; a caza de bruxas “moderna” está nas rúas cada noite para castigar as que se atreven a transitar soas. Está nos postos de traballo, onde segue habendo acoso e precariedade. Seguimos vivindo nun mundo desigual, un mundo inxusto e as que alzan a voz quedan marcadas.

Os tempos están cambiando e o feminismo medra con máis forza que nunca. Hoxe son moitas as mulleres que teñen confianza en si mesmas, que son quen de saír adiante soas, facendo o que queren a pesar de ir contra corrente. Lembramos con respecto e agarimo a todas as mulleres valentes, as bruxas de onte, de hoxe e de sempre. 

Porque a bruxa é unha icona feminista, un símbolo da liberación. Sempre estivo ligada ao subversivo que non se prega ás normas convencionais. Bruxas podemos ser todas, porque nosoutras somos as netas daquelas que queimaron e das que non puideron queimar“.

Nestes enlaces podedes ter máis información desta obra e do seu contexto.

https://www.nosdiario.gal/articulo/cultura/vida-maria-solina-nunha-opera-folck/20210415160823119591.html

https://www.publico.es/culturas/opera-maria-solina-torturada-inquisicion-brujeria.html

Mulleres herdeiras e transmisoras

Estándar

Neste novo artigo en NÓS Diario, Lola Varela fálanos dunha publicación feita con moito agarimo e chea de encanto, froito deste ano de confinamento na aldea. “Crónicas miúdas de Vilar de Figueiroa en tempos de pandemia”, escrita en man común co seu compañeiro o historiador Dionísio Pereira, está dedicada a dúas mulleres, Gloria e Saludina, veciñas.

Sabendo das mulleres como transmisoras duns valores comunitarios indispensables para manter a esperanza de vida no agro, quixeron atrapar no tempo esta sabedoría colectiva e alumeala para o futuro.

                                            Mulleres herdeiras e transmisoras

                                                                                         Lola Varela

Para Gloria e Saludina

Vai facer un ano que comezou este tempo de pandemia que nos levou a vivir en confinamento dentro dunha pequena comunidade rural, a nosa aldea da Terra de Montes pontevedresa. Xurdiu, entón, unha sorte de relación dialéctica entre o illamento e a comunicación a través das redes sociais, neste caso facebook, entrelazando o particular coa colectividade. Da man de dúas mulleres do noso lugar de diferentes xeracións, unha con nós na aldea e a outra emigrada en Catalunya, realizamos un percorrido emocional pola xeografía, o patrimonio e as vivencias do noso entorno.

Sabendo das mulleres como transmisoras duns valores comunitarios indispensables para manter a esperanza de vida no agro, e tal e como acontece noutras sociedades rurais ben coñecidas por nós como os pequenos “aduares” do Rif, onde as mulleres deixaron para a lembranza en fermosos “izran” o acontecer cotiá, quixemos atrapar no tempo esta sabedoría colectiva e alumeala para o futuro. Deste xeito naceu a publicación Crónicas miúdas de Vilar de Figueiroa en tempos de pandemia que fixemos en man común o meu compañeiro, Dionísio Pereira, máis eu.

En confinamento tras o 14 de marzo pasado, a vida mudou e comezamos a compartir moitas máis horas que antes coa nosa veciñanza, botando unhas falas de porta a porta, traballando nas veigas, paseando polo monte…, de maneira que observando máis, aprendemos moito; e tamén puidemos comprobar como a vida da comunidade melloraba, había máis trato entre a xente e máis interese en coidar o común. Isto non agacha que a nosa comunidade, coma calquera outra, ten os seus trasgos que ás veces colocan pedras no camiño da convivencia e poñen en perigo a continuidade do colectivo…

Pensamos que o futuro das aldeas, está en función de que conserven un mínimo de actividade comunitaria (a xestión do monte, das augas, dos camiños, a transmisión da identidade…), do retorno de persoas cuxa orixe sexa rural e do pulo de políticas públicas de apoio á produción do agro e do monte, sen esquecer a potenciación dos servizos básicos (entre eles, os coidados personalizados á xente maior) e dun turismo de proximidade asociado á produción e á paisaxe humanizada. Non acreditamos na moda “urbanita” de “descubrimento da aldea”, posto que con todas as excepcións que se quixer, adoita reproducir no rural os mesmos vicios de aculturación individualista que hoxe padecen a maioría dos habitantes das grandes cidades, identificando a aldea só cunha paisaxe “bonita” na que poder relaxarse sen concibila como un lugar no que se poida traballar e vivir dignamente, compartindo unha cultura habituada a tirar o máximo partido de recursos escasos.

Nas poboacións campesiñas do país, a autosuficiencia de outrora, deixou pegadas máis ou menos perceptibles nas diferentes construcións, no xeito de traballar a terra, no coidado dos animais, na elaboración dos alimentos, no goberno do comunal, no coñecemento do medio…E pode ser apaixonante, ademais de apreciar a capacidade de resistencia da xente labrega sometida á extrema dureza da loita pola vida, manter o que aínda está vivo, recollendo para o futuro unha consideración vital máis humana, próxima á natureza, agradecida polo traballo dos devanceiros e preocupada polo coidado das persoas que compoñen a comunidade.

Día a día entre peripatéticas conversas polos rueiros, intercambiando algunha carta ou a través do teléfono, foi nacendo mercé ao coñecemento das nosas veciñas informantes, esta crónica miúda de Vilar de Figueiroa, onde cada pedra ten unha historia, cada lugar do monte o seu nome e cada faena do traballo o seu cantar. Un acontecer de xente humilde, que aínda atesoura unha grande sabedoría na súa relación cotiá co medio. E unha xestión do territorio que pretendía, antes que nada, a permanencia da comunidade.

Se algo (seguro que o único) ten de bo este confinamento que tanto nos desacouga, é que posibilita un mellor coñecemento do noso entorno e das persoas coas que convivimos; e, ao tempo, para nós foi unha confirmación do primordial papel das mulleres como herdeiras e transmisoras dese saber-facer comunitario.

Podedes ver a publicación orixinal deste artigo en NÓS Diario do día 19 de marzo neste enlace https://www.nosdiario.gal/opinion/lola-varela/mulleres-herdeiras-transmisoras/20210318202857117922.html

O ABC das mulleres que fixeron historia

Estándar

Miriam Payá López, unha mestra de Inglés, Ciencias Socias e Educación Plástica deseñou este iBook para contribuir a visibilizar a mulleres significativas ao longo da Historia, como unha das actividades do Plan de Igualdade no seu centro, o Colegio Padre Dehon de Novelda (Alicante).

Nesta presentación fálanos dunha muller en cada unha das letras do abecedario dun xeito moi sinxelo, moi acaído para o alumnado máis pequeno, e acompañada duns fermosos deseños que representan a estas mulleres, realizados por Ramón Besonías dentro do proxecto Dibucedario 2020, que consistía en debuxar cada día do mes de xaneiro a unha muller que fixera historia.

Podemos atopar entre elas á escritora e filósofa española María Zambrano, á doctora en xenética canadiense Irene Uchida, á activista estadounidense polos dereitos civís Rosa Parks, á tenista española Garbiñe Muguruza, á científica estadounidense descubridora dos cromosomas X e Y Nettie Stevens ou á xove ecoloxista sueca Greta Thunberg.

Podedes descargar aquí El ABC de las mujeres que han hecho historia

Mulleres Inventoras

Estándar
@Pablofiftin

En conmemoración do 11 de febreiro “Día Internacional da muller e da nena na ciencia”, @Pablofiftin publicou este vídeo “Especial #11F: Mujeres inventoras“, en 2018, para chamar a atención sobre unha serie de inventos que foron ideados por mulleres… e non o sabíamos!!!

Así a batidora, as neveiras con estantes e o cubo de pedal, a lavavaixelas, o paraugas, os vidros antirreflexos, os limpaparabrisas, a xiringa e o medicamento dioaminopurina, que xurdiron das mentes de Lillian Moller Gilbreth (1878-1972), Josephine Cochrane (1839-1913), Beulah Louise Henry (1887-1973), Katharine Burr Blodgett (1898-1979), Mary Anderson (1886-1953), Letitia Mumford Geer (1852-1935) e Gertrude Belle Ellion (1918-1999), respectivamente.

21 de marzo. Día Mundial da Árbore.

Estándar

Desde o século XIX vense celebrando en diferentes localidades e países o Día da Árbore, pero será no ano 1971 cando a ONU e o seu organismo dedicado á Agricultura e a Alimentación (FAO) decidan celebrar no día en que comeza a primavera, no Hemisferio Boreal e o outono no Boreal, o Día Mundial da Árbore.

As árbores están na natureza e na nosa existencia cotiá, pero a miúdo son invisibles. Non sempre somos conscentes da súa saudable presenza nas nosas vidas nin da ligazón tan antiga e fonda que teñen con nós.

Mulleres que van por leña

Hoxe queremos dedicar este Día Mundial da Árbore a todas esas mulleres anónimas que por todo o planeta a diario caminan kilómetros para recoller ramas de árbores. Son mulleres de comunidades pobres que dependen da enerxía da madeira para poder realizar as tarefas máis elementais como cociñar, alumear e quentar os seus fogares.

Muller no Rif (Marrocos)
Dúas mulleres na India

Recoller e trasladar a leña é unha actividade moi dura, con graves consecuencias para a saúde. As mulleres que van por leña non só realizan esta tarefa, tamén teñen ao seu cargo o coidado e alimentación da súa familia e do gando doméstico, así como o traballo da horta, ademais do abastecemento de auga. É unha actividade feminizada onde podemos atopar outra manifestación da “fenda de xénero”.

Para afondar máis nesta relación entre as mulleres e a leña, aquí tedes o enlace a un interesante artigo “Los árboles invisibles” da escritora e bióloga Rosa Cintas

Mulleres no Nepal

No Día Mundial da Árbore non podemos esquecer os nomes destas mulleres pola súa relación respetuosa coa natureza:

Wangari Maathai: A muller árbore

Julia Butterfly Hill: BBC

Meg Lowman: Meg

Ursula K. Le Guin: Le Guin

Jean Shinoda Bolen: Shinoda